Resumo

O presente traballo aborda a insuficiencia da tutela procesual do medio ambiente en España ante a crecente gravidade dos danos ecolóxicos. O problema central radica en que o medio ambiente, como dereito supraindividual ou colectivo, desborda os esquemas procesuais tradicionais, centrados no dano individual.


Tanto a vía civil como a penal carecen dun sistema integral de accións colectivas e restrinxen significativamente a lexitimación activa das organizacións ambientalistas. Na Lei de Axuizamento Civil (LAC), as accións colectivas regúlanse de xeito sectorial (ex. consumidores), impedindo ás entidades ecoloxistas litigar en defensa do interese difuso ou de colectivos prexudicados por danos ambientais. No ámbito penal, a acción popular non permite reclamar reparación ou indemnización, e a figura do prexudicado limita a miúdo a intervención destas organizacións en defensa dos bens que pertencen á colectividade.


Para remediar esta situación, o estudo propón dúas reformas esenciais. Primeiro, a regulación dun auténtico sistema de accións colectivas na LAC, aplicable supletoriamente á vía penal, que confira lexitimación explícita ás organizacións ambientalistas con fins estatutarios de protección ambiental.


Segundo, avógase pola implementación da xustiza restaurativa nos delitos ambientais. A recente Disposición Adicional 9ª da Lei de Axuizamento Criminal (LACrim) ofrece unha oportunidade estratéxica para este eido, ao priorizar a restauración do ecosistema e a autorresponsabilización do infractor. Para lograr a súa efectividade, é clave buscar mecanismos de representación do medio ambiente e das vítimas, así como das persoas xurídicas infractoras. Especificamente, proponse a posibilidade de suspender as penas restritivas de dereitos para as corporacións, condicionando a súa non aplicación ao estrito cumprimento dos acordos restaurativos, potenciando así unha reparación integral e efectiva.