Verba Verba: Anuario Galego de Filoloxía 0210-377X 2174-4017 Universidade de Santiago de Compostela España deborah.gonzalez@usc.es 8019 https://doi.org/10.15304/verba.51.8019 Notas Un reconto de bens da Catedral de Ourense escrito en galego no ano 1493 An inventory of the Ourense cathedral goods written in Galician in 1493 https://orcid.org/0009-0004-7413-683X Rodríguez Parada Raquel 1 IES do Castro IES do Castro España Enero-Diciembre 2024 51 20 10 2021 29 07 2023 Copyright © Universidad de Santiago de Compostela 2024 Universidad de Santiago de Compostela https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ Artigo en acceso aberto distribuído baixo os termos da licenza Atribución-Non comercial-Non derivadas 4.0 Internacional (CC BY-NC-ND 4.0) Resumo

Neste estudo ofrécese a edición interpretativa dun documento medieval parcialmente inédito escrito en galego, un reconto de bens da Catedral de Ourense, datado no ano 1493 e custodiado no arquivo da dita catedral. Ademais, cotéxase o texto cos fragmentos transcritos por Castro e Martínez Sueiro (1923: 458-461), publicados pola Comisión Provincial de Monumentos Históricos y Artísticos de Orense baixo o título Documentos del Archivo de la Catedral de Orense. Acompáñase a lectura dunha introdución na cal se aborda a descrición e estudo do documento e se achegan dous índices, un toponímico e outro antroponímico.

 Abstract

This study offers a interpretative edition of a partly unpublished medieval document written in Galician, an inventory of the Ourense cathedral goods, dated from 1493 and kept in the cathedral archive. Furthermore, the text will be compared to the excerpts transcribed by Castro & Martínez Sueiro (1923: 458-461), published by the Provincial Commission on the Historical and Artistic monuments of Ourense and entitled Documentos del Archivo de la Catedral de Orense. The introduction provided shows the document description and analysis and presents two indices: a place index and a name index.

 Palabras chave edición de textos medievais galego baixomedieval prosa notarial galega antroponimia medieval toponimia medieval Keywords editing of medieval texts late medieval Galician Galician notarial prose medieval anthroponomy medieval toponymy

No Arquivo da Catedral de Ourense (ACOu) custódiase o documento que se ofrece neste artigo, datado no século xv. Trátase dun inventario da dita catedral do cal Castro e Martínez Sueiro (1923: 458-461) transcribiron algúns fragmentos, pertencentes ao verso do folio 127, recto e verso do 128 e recto do 129, co encabezamento “Año 1493. Recuento de alhajas y reliquias de la Catedral”, que foron publicados co título Documentos del Archivo de la Catedral de Orense pola Comisión de Provincial de Monumentos Históricos y Artísticos de Orense.

Ao final da transcrición, os autores recolleron a seguinte información “[o documento] contiene un largo inventario de ropas, misales, epistolarios, pontificales y libros de coro, pintados algunos de ellos y ‘Un misal que foi de sant cloyo, está en monterrey en casa de moldeyro’” (Castro e Martínez Sueiro 1923: 461). Foi precisamente esta indicación sobre a riqueza léxica a que nos levou á procura do documento e á súa lectura, que ofrecemos neste artigo precedida por unhas consideracións xerais, que achegan a descrición e estudo do texto, seguida dun aparato crítico de variantes existentes entre a transcrición parcial publicada no ano 1923 e a nosa proposta, os índices onomásticos, antroponímico e toponímico e, finalmente, logo da bibliografía, a reprodución fotográfica do documento.

O texto, que se edita de maneira íntegra, resulta de grande interese polo feito de dar a coñecer un documento parcialmente inédito, e neste caso increméntase pola súa achega histórica, que pon de relevancia a suntuosidade da Catedral de Ourense a finais do século xv, e pola súa riqueza léxica ao tratarse dun reconto de bens.

A propia tipoloxía textual, caracterizada polo inventariado de obxectos, ofrécenos voces relacionadas co ámbito cotián ([calca], capa, lenço, manto, pano, sábãa etc.), pero ao proceder dun centro catedralicio é moito máis interesante a presenza de termos vencellados ás técnicas e tecidos utilizados para a elaboración da indumentaria eclesiástica, que superaban en riqueza os materiais cos que se elaboraba a vestimenta da poboación civil e nalgúns casos ofrecen primeiras documentacións (bocalán ‘bocarán’, [borla], brocado, canbrays ‘cambraia’, chamalote ‘camelote’, olanda ‘holanda’, terçianel ‘terzanela’ etc.). Precisamente as voces do enxoval contidas no documento foron estudadas polo miúdo na tese O léxico do enxoval (ss. XIII-XVI). Contribución ao estudo semántico dos tecidos, vestiario e complementos na prosa documental galega (Rodríguez Parada 2019).

1. CONSIDERACIÓNS XERAIS

O documento orixinal, escrito en papel en letra precortesá (Millares Carlo 1988 [1929]: 224-225) ou gótica galega con influencias cortesás (Lucas Álvarez 1950: 68 e Lucas Álvarez 1991: 460), está inserido no libro 8º (i) do notario ourensán Xoán de Ramuín coa referencia aco, Minutarios notariais, Xoán de Ramuín, libro 8º (i). Cómpre lembrar que era habitual entre os notarios desta época rexistrar en libros de notas o contido dos documentos que pasaban polas súas mans para que, no caso de teren que sacar unha copia no futuro, quedase constancia das escrituras que autorizaban. Deste notario recóllense trece libros no Arquivo da Catedral de Ourense; cinco deles, do dous ao seis, foron estudados por Losada Meléndez (2015), e outros dous levan o número 8, motivo polo que empregamos a numeración romana (i vs. ii) para diferencialos.

O libro 8º (i) está formado por un conxunto doutros seis libros de diferentes tamaños cosidos entre si, agás o que aparece en cuarto lugar, que actualmente está descosido, pero debeu estar unido cos outros á capa. Este leva, á súa vez, unha capa de pergameo que contén un documento notarial escrito na súa cara interna. As súas dimensións son 31,8 x 23,5 cm e nel recóllese o inventario que editamos.

O manuscrito deste texto está constituído por un conxunto de doce folios cosidos con fío branco dobrado, cunhas dimensións de 31,5 x 22 cm. Están escritos a unha única columna e con dobre numeración: no recto, no ángulo superior dereito, lense os números romanos do cxxv ao cxxx e, no ángulo superior central, figuran os números romanos do xvij ao xxii. O seu estado de conservación é bo e o soporte acolle varias liñas escritas con anterioridade, que foron riscadas.

O documento editado recóllese en 6 folios e cinco deles forman parte dun ternión, agrupado nun fascículo e cosido na parte central aos 9 bifolios que constitúen ese caderno dentro do libro 8º (i). O folio cxxx (recto e verso) está escrito nun lado dun bifolio.

O esquema fascicular que presenta o libro 8º (i) é o seguinte:

Esquema fascicular do libro 8º (<sc>i</sc>) de Xoán de Ramuín.

2. CRITERIOS DE EDICIÓN

O obxectivo desta transcrición interpretativa é ofrecer unha versión do documento que sexa respectuosa co texto orixinal pero, á súa vez, que o faga intelixible para calquera lector que queira achegarse a el. Con base nestes principios, recóllense a continuación os criterios de transcrición seguidos que son, fundamentalmente, os propostos nas “Normas para a edición de textos medievais galegos” (Lorenzo 1988: 76-85), que se complementan coas observacións contidas no artigo “Edición de documentos medievais: problemas que presentan algunhas abreviaturas” (Lorenzo 2004: [449]-458).

2.1. Disposición do texto

Para facilitar a lectura ofrécese o documento dividido en parágrafos. O cambio de liña indícanse cunha barra recta | e márcase a numeración cada cinco liñas co número en superíndice. Cando no manuscrito unha palabra está escrita entre dúas liñas, mantense a barra recta unida ás dúas partes que constitúen a palabra e non se numeran esas liñas (cár|denas, liñas 20-21, [folio cxxvj v]) coa finalidade de mostrar a disposición orixinal no manuscrito. Ao tratarse dun texto escrito en varios folios, o paso dun a outro sinálase con dúas barras rectas ||.

Na marxe dereita da edición do texto reprodúcese a numeración que aparece no folio, con indicación do recto (r) e do verso (v).

Finalmente, os aditamentos fóra da caixa da escritura aparecen recollidos mediante nota ao pé.

 2.2. Introdución e supresión de caracteres ou palabras

De ser preciso restituír algunha letra ou forma, márcase encadrándoa entre corchetes [ ] (conté[n] l. 22, f. cxxvij [r], foron | da dita cruz que [son] quatro... ls. 37-38, f. cxxviij [r]) e explícase en nota a intervención realizada.

Cando cómpre suprimir algunha letra ou palabra repetidas por erro no manuscrito, utilízanse as parénteses ( ) para marcalo e non se eliminan na edición: tódoslos (los) (l. 8, f. cxxv [r]), con seus rramales que ten (que ten) (l. 19, f. cxxviij [r]) etc.

 2.3. Separación e unión de palabras

Modernízase a unión e a separación das palabras seguindo os criterios actuais e, así mesmo, fanse as contraccións habituais entre as preposicións e outros elementos da oración que determina a norma moderna: dela (l. 18, f. cxxx [r]), tódaslas (l. 5, f. cxxvij [r]), perlo (l. 22, f. cxxvj [r]) etc. Con todo, cando hoxe na escrita non se fai a elisión da vogal e da preposición de sinálanse cun apóstrofo (’): d’altar (l. 36, f. cxxvj [r]), d’estano (l. 33, [f. cxxv v]; l. 17, f. cxxviij [r]), d’Ouréns (l. 2, 6, 7, 12, f. cxxv [r]; l. 7, [f. cxxix v], l. 3, f. cxxx [r]) etc.

No tocante aos topónimos, cando están formados por dous ou máis elementos, sepáranse os ditos elementos (Lorenzo 2019: 41): Canpo Rramjro (l. 17, f. cxxv [r]), Fonte Arcada [da] Rranea de Fóra (ls. 31-32, [f. cxxviij v]), Monte Rrey (l. 12, f. cxxvij [r]) etc. Tamén se mantén a separación cando o substantivo está precedido por un determinante: O Brieiro (l. 18, f. cxxx [r]) e As Seyxas (l. 16, f. cxxv [r]).

 2.4. Puntuación e uso de maiúsculas e minúsculas

Para a puntuación séguese o criterio moderno. Dado que no documento abundan as construcións sintácticas longas e as enumeracións, nalgúns casos a puntuación resultou dificultosa, con todo intentouse facilitar a lectura do texto e botouse man do punto e coma (;) e tamén do punto (.) para dividir as construcións máis longas.

O uso das maiúsculas faise seguindo a regras do galego moderno, fundamentamente despois de punto e nos nomes propios de persoa e lugar.

 2.5. Acentuación

No que respecta á acentuación séguense as normas modernas (nomig 2012 [1982]: 23-30), pero acentuamos formas como Loýs (l. 11, [f. cxxix v] e l. 19, [f. cxxx v]), outrosý (l. 9, 14, f. cxxv [r] e l. 6, f. cxxx [r]), Rroý (l. 12, [f. cxxix v] e l. 12, [f. cxxx v]), rrouj́ (l. 26, f. cxxviij [r]), mj́taras (l. 31, f. cxxviij [r]). Os acentos diacríticos actuais incorporáronse cando cumpren a mesma función no manuscrito: á (l. 2, f. cxxv [r] e l. 29, [f. cxxvij v]), fóra (l. 30, f. cxxvij [r]), máys (l. 21, f. cxxv [r] etc), óssos (l. 29, 32, 36, [f. cxxix v]) e pé (l. 21, 23, 25, 37, [f. cxxvij v] etc.). Porén, prescíndese deles naqueles casos en que a escrita utiliza outros recursos, como na P3 do presente de indicativo do verbo ser, que no texto aparece como he (l. 1, f. cxxv [r], etc.).

 2.6. Grafías

Consérvanse as grafías i, j e y tal como aparecen no orixinal, independentemente de teren valor vocálico ou consonántico: nascimento (l. 3, f. cxxv [r]), gremjal (l. 33, f. cxxvj [r]), espynaço (l. 30, [f. cxxix v]) / jgleia (l. 2, f. cxxv [r]), cornejaes (l. 29, f. cxxviij [r]), ya (l. 28, [f. cxxvij v]). O mesmo se fixo con u e v: casula (l. 4, [f. cxxv v] e l. 31, f. cxxx [r]), vna (l. 22, f. cxxv [r] etc.) / estauan (l. 9, [f. cxxv v]), vida (l. 26, f. cxxix [r], l. 19, f. cxxx [r]). Tampouco se alteran as grafías b e v (u): cobertora (l. 31, [f. cxxvj v] / covertura (l. 1, 10, f. cxxvij [r]).

Dentro desta postura conservadora tamén se inclúen na transcrición os casos das grafías dobres; rexístrase o ff en alcatiffas (l. 6, [f. cxxvj v]), ffaltan (l. 27, f. cxxv [r]) etc. O ss mantense malia non representar sempre un fonema distinto: mess (l. 5, [f. cxxix v], l. 1, f. cxxx [r]), mjssa (l. 22, f. cxxvij [r]). Precisamente, a semellanza que presentan ao longo do manuscrito as grafías s (f) e f é o motivo polo que se optou por ler na transcrición ceneffas por cenessa(s) e çeneffa(s) por çenessas nos seguintes casos: ceneffas (l. 27, f. cxxv [r], l. 24, f. cxxvj [r]), çeneffa (l. 25, f. cxxv [r], l. 35, f. cxxvj [r]), e, finalmente, çeneffas (l. 28, f. cxxv [r]).

O R alto transcríbese como rr, tanto en posición inicial como en interior de palabra: rrico (l. 4, 10, [f. cxxv v]), darredor (l. 19, [f. cxxvij v], etc. Mantéñense as grafías l e ll, sen reparar no seu valor fonolóxico: colares (l. 24, [f. cxxv v], l. 2, [f. cxxx v]), collares (l. 4, [f. cxxx v]). No manuscrito existen algúns exemplos da grafía latinizante ll en mill (l. 40, f. cxxv [r]) e, por analoxía, tamén en marfill (l. 34, 36, [f. cxxix v]). Para representar a nasal /ɲ/ o texto emprega fundamentalmente a grafía ñ (cayxyña, l. 28, [f. cxxviij v]) e tamén n (Bretana (ls. 14-15, [cxxv v]). Conservamos ambas as dúas na transcrición.

As sibilantes s, ss, z e ç respéctanse tal e como aparecen no manuscrito: así (l. 7, f. cxxvij [r] e l. 21, cxxx [r]), assý (l. 4, f. cxxx [r]), azebeche (l. 11, [f. cxxviij v]), saçón (l. 13, f. cxxv [r]). Con todo, non se diferencian os distintos tipos de ese (s, ſ e ϭ) na edición, que son transcritos como s.

A pretensión latinizante está detrás dalgúns usos gráficos que ofrece o manuscrito e que se respectan na transcrición. É caso do s-inicial e do -p- etimolóxico ante consoante: scriptos (l. 23, f. cxxvj [r]) e scripturas (l. 39 [f. cxxix v]); da grafía th: Matheo (l. 21, f. cxxix [r]); ch en choro (l. 17, f. cxxv [r] e l. 22, [f. cxxix v]); o uso de qu: çinquo, (l. 33, f. cxxviij [r] e l. 5, [f. cxxix v]), branquas (l. 40, f. cxxx [r]) e, finalmente, o h non etimolóxico presente en formas como he (l. 1, f. cxxv [r] etc.) e ho (l. 33, [f. cxxv v] etc.).

 2.7. Signos de abreviación e abreviaturas

No que respecta ao uso das abreviaturas, desenvólvense na súa totalidade e márcanse en cursiva, incluso a conxunción que.

O sinal xeral de abreviación, con valor fonético, transcríbese como til de nasalidade cando houbo unha perda de -n- no paso do latín ao romance, pois indica que a vogal anterior está nasalizada (Lorenzo 2004: 453); nestes casos represéntase o til sobre a primeira vogal: bõo (l. 20, [f. cxxvj v]), ymajẽes (l. 31, [f. cxxvij v]), maçãa (l. 34, [f. cxxvij v]), rraçõeyros (l. 21, f. cxxv [r]), sábãa (l. 20, 21, [f. cxxvj v]). Tamén se transcribe o til cando está situado sobre a consoante n: copyña (l. 9, 17, f. cxxx [r]) etc. Pola contra, cando aparece no texto e semella non ter valor fonético, é un mero trazo, non se recolle pero indícase en nota a súa presenza. Noutras ocasións, o sinal de abreviación equivale a unha consoante nasal en posición implosiva, por iso se repón o n ou m segundo conveña (Lorenzo 2004: 454): enno (l. 12, f. cxxvj [r] etc.), noveenta (l. 4, f. cxxv [r]), tempo (l. 10, [f. cxxvj v]) etc.

Entre as abreviaturas existentes no manuscrito cómpre destacar a abreviación de er (sinal sobreposto), que se emprega no manuscrito co valor de r, e ao ser tan recorrente suprimiuse esta información da nota ao pé: señor (l. 6, f. cxxv [r] etc.), ornamentos (l. 11, f. cxxv [r]), azur (l. 23, f. cxxv [r]), etc. No manuscrito a abreviatura que adopta a forma dun 9 equivale en posición inicial a con: con toca (l. 10, [f. cxxv v]); en posición final aparece en superíndice e lese como us: seus (l. 21, [f. cxxvij v]), canonicus chancellerius (l. 14, [f. cxxix v]).

A abreviatura do pronome posesivo feminino da P4 nra cun trazo por riba, que no manuscrito precede a señora, é transcrito como nossa señora (l. 26, f. cxxvj [r]) ao tratarse dunha abreviatura fosilizada. As letras gregas que se usan para Xesucristo, transcríbense como Jhesu Cristo (l. 3, f. cxxv [r] etc.), vaian xuntas ou acompañando outros elementos.

É habitual no manuscrito a aparición como sinal de abreviatura de distintas variedades do a sobreposto. Ademais, sobre o g e o q existen casos en que equivale á secuencia ua, que se transcribe co u en cursiva: quatrocentos (l. 4, f. cxxv [r] etc.), algṹa (l. 9, f. cxxvij [r]), branquas (l. 40, f. cxxx [r]) etc. Seguindo o mesmo criterio, tamén se transcribe en cursiva o u da abreviación de qui, escrita cun q e un i sobreposto: rreliquias (l. 9, f. [cxxvj v] etc.). Na abreviatura de pri, representada cun p cun i sobreposto, igualmente o r figura en cursiva: conprido (l. 27, [f. cxxv v].

Finalmente, o signo tironiano represéntase como et por ser a forma maioritaria no manuscrito.

 3. LECTURA DO TEXTO

1493, Setembro, 23. Ourense.

Addendas:

1493, Outubro, 5. Ourense.

1496, Agosto, 1. Ourense [1494, Agosto, 20. Ourense]

Reconto de bens da Catedral de Ourense

ACOu. Minutarios notariais, Xoán de Ramuín, Libro 8º (i). Pergamiño orixinal, 12 folios, 31,5 x 22 cm, ff. cxxv (recto) a cxxx (verso). Precortesá. Bo estado de conservación.

f. cxxv [r]

Este he el rreconto1 dos ornamentos sagrados et por | sagrar de santcristanj́a1 que perteescen á jgleia d’Ouréns. |

 

Ano1 del nascimento do noso señor Jhesu Cristo de mjll1 et | quatroçentos et noveenta et tres1 anos1 et vynte et tres1 días do mes1|5 de setenbre1 por mandado del señor don Johán1 de Deça, arçediano | de Búbal enna jgleia d’Ouréns et en ela2 proujsor por el rreuerendísimo señor | don Antonjoto Gentil1, cardenal de Santa Anestasia et obispo d’Ouréns, | et por tódoslos (los) outros beneficiados, dignjdades, canónigos, | et beneficiados da dita jgleja. Et de autoridade outrosý do dito Juan3 de |10 (de) Deça, vicario del deyán por don Johán1 Bautista Gentil1, deyán1 | enna djta jgleia4 foy tomado el rreconto de tódoslos ornamentos | da santcristanj́a1,4 pertenesçentes aa dita jgleia d’Ouréns a Gomes1 | de Paaços, santcristán1 que era aa saçón. Estando y presente | Jácome d’Espana, clérigo, que outrosý foy santcristán1,5 a entrada |15 do djto Gomes1 de Paaços enna dita santcristanj́a1. A qual dita conta | foy tomada por Gonçaluo das Seyxas1, et por Áluaro Vasques, et4 por Esteuo Ferrnandes | de Canpo Rramjro, que foy por parte de choro et porante mjn, Juan3 de Rramoýn, | canónigo et chançeller do dito cabjdo. Las quales cousas que se y acharon | foron as sigentes. Primeiramente: |20

 

Jten quinze capas de rricomas de canónigos. | Jten máys1 outras doze capas de rraçõeyros de jayzían; falta | vna1 da conta et do memorial. | Jten dúas capas de damasco, vna1 delas1 de azur et outra | morada con súas çeneffas de ouro.|25 Vna1 capa de crymyssý con súa çeneffa de ouro. | Dúas capas de damasco branco6 de brocado con súas | ceneffas; ffaltan as casulas delas, que son de lenço. | Jten tres capas brancas con súas çeneffas et escudetes. | Outras dúas capas brancas de rricomas que non som |30 rricas.||

 

[f. cxxv v]

Vestimentas: |

Vna1 vestimenta de pontifical con súa cenefa, que he rrica et con | súa alua d’olanda e con amjto, estola, cynta, et manj́polo, | et con seu1 manto rrico de damasco brocado et con súa casula |5 de lenço en que está goardado. | Dúas almáticas de damasco do brocado branco con súa estola; | con vna1 estola et douss manj́polos et con vna1 estola de | damasco7 de brocado. Faltan as casulas de lenço | en que estauan goardadas. |10 Vn1 manto rrico de rricomas con toca de vermello con seu | manj́polo et estola daquela color; falta a cynta de seda. | Dúas almáticas de damasco brocado de vermello con | súas frocaduras de rricomas con súa estola et manj́polo. | Vna1 vestymenta de damasco branco con súa8 alua de bre|tana, et manto de damasco con súa ceneffa dourada, | et manj́polo et estola de damasco e cynta1. | Dúas almáticas brancas de damasco4 con súa | estola et dous manj́polos de damasco branco4. | Outro manto branco de damasco con súa ceneffa dourada |20 et estola e manj́polo. Jten dúas almáticas | brancas de damasco branco; deste ornamento faltan | dous m[a]nj́polos9. | Tres. amjtos gornjçidos de brocado colorado. | Dous colares1 de damasco branco de brocado. |25 Vna1 vestymenta de defuntos con seu manto de | sarga et con dúas almáticas de bocalán negro | con seus rregaços et todo4 conprido. | Outra vestymenta conprida con vn1 manto de brocado | rraso colorado. |30 Outra vestymenta conprida de seda mourisca; falta10 | o manto dela, que he mourisco, sen1 labor de11 grifos. | Outra vestimenta conprida con manto de seda, feytura | de poombynas d’estano, saluo ho manto. | Outro manto de chamalote colorado con çeneffa de Jhesús |35 María, sen outro conprimento para seer vestimenta conprida.||

 

f. cxxvj [r]

Outro manto. | Falta vna1 vestimenta conprida con seu1 manto de damasco rraso | de labores1. | Vn1 manto de ouro bayxo con súa çeneffa con vna1 Santa María |5 enos peytos de follajee et con vn1 crucifixo ennas espaldas; | falta deste ho outro conprimento. | Dúas almáticas mouriscas vellas; non4 hay máys1 destas. | Falta vna1 estola et douss manj́polos destas almáticas. | Vn1 manto vello de ouro de sarafíjs con súa ceneffa vella; |10 falta ho outro conprimento para seer vestimenta conprida. | Seys almáticas vellas con outras estolas, todo vello. Falta, | do que estaua enno memorial, dúas almáticas. | Dúas almáticas negras de lenço, que foron feytas para os | anjuersarios, vellas; os conprimentos destas andan |15 enna vestimenta nova que se fezo. | Jten vn frontal de seda verde prado con armas de Barrentos, | bordado de fillo de ouro fyno con súas çeneffas brancas | de lenço labradas de ouro fyno con súas borlas de seda | branca et colorada, que mandou don Pero da Silua, obispo que foy. |20 Outro frontal de coyro de guadamecil dourado de labores1 de | brocado. | Outro frontal de brocado raso colorado que ten pasaros perlo | médeo con scriptos enas bocas, et ençima enadido de outro frontal | vello, branco, de damasco con súas frocaduras et ceneffas |25 con rramos de ouro postos en damasco azur et4 os cabos con | salutaçión1 de nossa12 señora1 con sonas de ouro et prata sobre1 | seda negra ja rrasgada. | Hun frontal de lenço ja vello con quatro figuras. | Outro frontal de terçianel colorado, vello et azur con súa cruz |30 ennas espaldas branca. | Outro frontal vello, o qual1 se desfezo para4 conprir ho outro frontal | colorado que ten os pasaros. | Vn1 gremjal de seda con súas frocaduras de todas colores1 | verde. |35 Falta do memorial vello vna1 çeneffa con os doze appóstollos13 | para frontal d’altar. ||

 

[f. cxxvj v]

Falta do memorial vello: douss frontaas de seda branca, vellos; | outro frontal novo pyntado de lenço con nossa señora et con | dous panoos1 et con Santa Catalyna et Santa Bárbora, posta çerca | este frontal. |5 Douss panos1 de predicatorio non se acharon. | Vna1 capa negra de bocalán falta. Tres1 alcatiffas vellas, | vn1 pano de çeo de sarga colorada forrada en lenço. | Quatro toucas vellas de seda, con que leuan as rreliquias et vn | canbrays rrasado. |10 Vn1 fronteyro labrado furado. Et furtaron enno tempo de Jácome | d’Espana hṹa touca de seda. | Faltan dúas aluas et outras vellas con elas. | Seys amjtos et faltan outros seys do memorial. | Achouse vna1 cynta. |15 Doze estolas, vellas et novas. | Falta vn1 colar de seda vello, | seys sábãas para4 ho altar delgadas, | outras dúas sábãas para ho altar et outras dúas sábaas | vellas grosas. |20 Outra sábãa de bõo lenço açintillada con súas výas cár|denas. | Vna1 sábãa grande que anda ante ho4 altar en cordees. | Dúas cayxas1 para corporaas1, vna1 vella et outra nova. | Outra cayxa de çiprés. |25 Vn1 espello de marfil con seu1 pente1. |

 

Libros:14 |

Vn1 mjsal con vn1 euangelisteyro1 et pistoleyro1. | Outro libro pequeno de prefaçios do altar. | Outro libro ofiçieiro de mjssas puntado. |30 Outro libro de glorias et quiries que he oficieiro puntado. | Outro libro ofiçieiro mjsal puntado con cobertora vermella | et15 proseyros1 pequenos de quiries et glorias1 con oficio | da cruz. Falta vn1 proseyro1 do memorial por quanto | eran çinco. ||

 

f. cxxvij [r]

Outro mjssal oficieiro puntado con covertura vermella.16 | Outro ofiçieiro tal como1 este, forrado de coyro branco. | Vn1 pistoleyro1 et vn1 euangeliario leuárono1. | Vn1 oraçi[o]eiro17 de vnas tábeas de coyro1 colorado vello, |5 que ten tódaslas oraciões de todo ho ano1 con oficio da crisma | et sacra con ho ofiçio de vendecer o lume. | Outro oraçi[o]eiro17, así como1 este, de coberturas negras con el | ofiçio de liber generacionis et con ofiçio de aris pascoal | con algṹas leteras d’ouro. |10 Hun libro de covertura vermella de pontifical con tódas|las oraçiões de mjssas de todo el ano1. | Vn mjsal que foy de Sant1 Cloyo está en Monte Rrey, en | cassa do moldeiro. | Outros tres1 libros puntados de santal et dominjcal; et vn1 |15 deles1 ten vna1 táboa quebrada, et vn1 deles ten santal; | outro dominjcal descoberto que4 he puntado4.18 | Outro libro santal et dominjcal vello con vna1 táboa, puntado. | Outro libro santal puntado con táboas sen coyro1. | Outro libro ofiçieiro de mjssas, vello, ten letras con figuras. |20 Vn1 caderno con euangelio puntado de Natal, liber generacionis Jhesu Cristi. | Vn caderno del ofiçio de Corpus Cristi; falta outro. | Outro caderno con mjssa contra a pistilençia, conté[n]19 ho neçessario, excepto | que non ten sacra. | Outro caderno que ten ho rredentor. |25 Outro tal caderno que ten a rregla de ólyo et crisma. | Outro caderno dos quiries dos ángeles1 con súa gloria. | Outro caderno da f[e]sta20 de Santo Antonýn. | Outro pistoleyro vello que non ten saluo vna1 táboa. | Quatro arcazes1, vn1 deles1 grande et outro que foy do |30 jubyleo, está ligado fóra enas grades1. | Outro forrado en pano verde. Jten outro pequeno. Jten vna1 | cayxa1 llana en que está el pontificado. Jten arcaz grande | pechado. Jten outra arca costodia do sepulcro vana. ||

 

[f. cxxvij v]

As coussas do altar son as sigentes: |

Quatro candeyros1 de açoffar, dous grandes et dous pequenos, | et vna1 estante de palo. | Dous pees1 en que están as cruzes que son de palo. |5 Vna1 crus grande dourada con seu pee et con dous cubetes1 | et con vna1 pedra de rrubý enna fronte do cruçifixo et outras | quatro pedras çafíjs con vna1 pedra branca. Falta outra pedra | delante et enas espaldas, outros dous çafíjs et vn1 coral | et vna1 pedra branca; enas espaldas falta outra pedra; falta |10 a gornjçión do pee. | Outra cruz esmaltada d’esmaltes1 azures et vertes | con seu crucifixo e vna1 try[n]dade19 et con súas euangelistas | et enno pee os appóstollos13 esmaltados con súa cayxa de | coyro1. |15 Outra cruz grande branca das proçesiones1 con seu crucifixo et | ennas espaldas vna1 try[n]dade19 con euangelistas et enno | pee vna1 vydeyra1. | Outra cruz pequena con dez et seys pedras rrouíjs et con outra | pedra grande que ten quatro pedras pequenas darredor, a qual1 |20 he pechada con súa pechadura, enna qual está parte da cruz | et lleno de Jhesu Cristo, con seu pé novo con seus letereyros. | Outra cruz pequena de gallos con seu crucifixo pequeno con seu | [le]tereyro21 con leteras latinas con seu1 pé branco con súa mançana. | Outra cruz pequena, dourada, esmaltada, que deu don Pero |25 da Silua con seu1 pé dourado con vn1 letereiro en que dis | que a dou1 ho dito don Pero da Silua con seu1 crucifixo. | Hṹa1,4 portapaz que dou1 don Afonso; tena os herdeiros de Rrodrigo | de Meyjón Frío4; ya está entregada á jgleja. |

 

Cálezes: |30

Vn cález grande dourado con seys esmaltes1 enno bullón | et vn1 cruçifixo con súas ymajẽes, con súa patena1. | Outro cález pequeno con seus coruos que dou ho arcediano Vasco Peres | Coruacho; he parte del dourado. | Outro cález pequeno1 con seys esmaltes1 enna maçãa et |35 en eles1 figuras. | Faltan dous cález, que ten os herdeiros de Meyjón Frío.22 | Vn1 veril gornyçido con seu pé dourado et con seu capitel1 | esmaltado et atorreado et dentro, enno capitel, vn1 anyllo | da virgen Santa Eufemja et outro anjllo con vna1 pedra con ||

 

f. cxxviij [r]

súa figura et dúas crucyñas1 de prata douradas et vn1 | çafil branco et dous escudetes, dependurados de cadenas | de prata, esmaltados, et en cada vna1 vn1 lyón. | Vn1 báculo dourado con seu1 Sant1 Martino et enno pé çinco esmaltes1 |5 con seu1 palo de prata. | Quatro çetros de prata, dourado[s]23 as cabeças, atorreados con | súas torres, douss mayores1 et dous menores1, con seus | bastões de prata. | Douss candeeyros1 de prata grandes, que disen que teen dez |10 marcos. | Douss ynçenssarios de prata.24 | Tres1 libros, chapadas as táboas de prata con súas1 ymajẽes: | euangelios, pistoleyro et mjsal. | Vna1 naveta de prata con súa coller de prata presa de |15 cadea de prata para ho ynçenso con coruos en ela1. | Dúas canetas de prata para ho altar. Jten outras dúas | d’estano. | Vna1 mítara rrica pontifical de prata esmaltada dourada | gornjçida de alxofar con seus rramales que ten (que ten) seys |20 chapas cada vna1, tres1 esmaltadas1, todo de prata con4 | seus lyones1 d’axofar et con doze clauos, ennos cavos et | con dúas (e con dúas) pedras de çafíjs azures et ençima enna | faz delante ten douss çafíjs en súas cayxas1 et con outras tres1 | pedras grandes de color de alanbre et desta parte da façe |25 falta vna1 pedra porque a furtaron a quen ffoy prestada; et | da outra parte ten vn1 cafý grande azur et ten máys vn1 rrouj́ | et outra pedra de color de alanbre. Jten outras dúas pedras | verdes et mays1 sete pedras25 pequenas darredor dos4 | cornejaes1. Falta outra pedra grande que estaua ençima, enno coruo; |30 está forrada de terçiopelo carmjssý. | Outras dúas mj́taras vellas de lenço. | Vn1 anjllo pontifical, dourado, que ten vna1 pedra grande azur con | outras çinquo pequenas color de çaffý26. | Vn1 peytoral colgado en vn1 cordón morado que ten vna1 pedra |35 grande et darredor seys pedras; faltan quatro. | Huus gantes d’algadón brancos. | Tres1 árbitros da cruz grande et outras peças de prata que foron | da dita cruz que [son]27 quatro et vna1 cadea con seu canuto. ||

 

[f. cxxviij v]

Vna1 pedra goastoada en prata et outra pedra branca sen prata; | falta a prata desta pedra. | Vna1 cayxa1 de prata del anjllo de Santa Oufémea, que dou Perea, | et outras pecynas pequenas de prata. |5 Douss sandalias pontificales de damasco con súas calcas. | Hṹa cynta modo de tixillo con seus rramales et borlas | de seda de todas colores1. | Quatro peças de corporales de lenço. Jten outros corporales. | Vn1 açetre con súas cadeas para ágoa; |10 dúas obradeiras, vnas novas et outras vellas; | vna1 cruz d’azebeche con seu1 crucifixo de prata; | vna1 cota et vn1 palo1en que está el cyrio pascoal; | vn1 bacý d’arámeo para tomar as ofertas; | vna1 cayxa de palo en que vieren Sant1Fegundo et Sant1 |15 Primjtiby, martires; | vn1 jnfante para día de Natal et outro máys vello; | çertas cyntillas para cyngyr1 et para manj́polos; | vna1 briuya de pulgameos de Frandes1, pequena, coberta de | coyro branco, conprida; |20 vna1 bula de perdones1 con dez et seys sigillos colgados, | que envyou1 Pero de Ben, arcediano de Trastámara, | vna1 cruz de palo con seu1 crucifixo color verde con vna1 | cabeça et osillos. |

 

Rreliqujas28: |25

Vna1 cayxa de marfil con rreliqujas, que es branca llena de rreliquias | de santos. | Outra cayxa de marfil, que ten varas, que dizen “de Sant1 Loucel29”;30 | et a outra cayxyña de dentro, rreliquias. | Outra cayxa de açofar esmaltada de rreliquias. |30 Outra cayxa de acoffer de rreliquias. | Outro proseyro pequeno que se achou1 en poder de Ffernando de Fonte1 | Arcada [da]31 Rranea de Fóra, que llo prestou Jácome d’Espana. |

 

Balumes de libros, que están enno | coro et arriba enna arca: |35

Vna1 briuya conprida en douss balumes de purgameo con | epístolas et euangelios et salterio, hun deles couento de coyro | branco por cima das távoas con seus clauos, con prólogo Sancti Jeró|njmj. ||

 

f. cxxix [r]

el outro con táboras couerto de coyro1 negro. | Outro libro grande de lenda dominjcal con táboras et coverto de coyro1 | negro, dura fasta Páscoa, enno qual1 están euangelios et pístolas; | et diz a primeira pístola “scientes quia ora est” con euangelio “erunt |5 signa jn sole”. | Outros dous libros euangeliarios dominjcales; vn1 deles1 cuberto | de coyro negro4, el o[u]tro32 coverto de coyro branco con seus clauos et | ten pístolas et euangelios1 enos quaes começa “apostólica domenjca” | despois de Páscoa “charissimj Christus passus est euangelio bonus |10 pastor”. | Outro libro euangeliorum de santal con súas couerturas de negro | começa “Erodes” et en fyn del as leçiones1 de fignados. | Outro libro de epístolas que ten covertura branca con seus clauos, | que trabta dos prólagos et das pístolas de Sant1 Pero, et de Sant |15 Paulo, et Santiago1 et Sant1 Johán1, enno qual1 está el apocalisi, | comeca “Matheus ex Judea”; estantes los nomes de los euangelistas. | Vn1 libro de santal couerto de vermello con seus clauos de | acofar comeca “Jncipit preciaparum passionali” et logo está | a lenda de Santa Anestasia; acábasse enna lenda de Corpus |20 Cristi. | Outro libro de santal, ij, começa el prólogo de Sant1 Matheo, | appóstollo33; acábase enno euangelio que dis “fyn te lu1 by vn1 preçinti”. | Outro libro terçeiro santal começa “seruo Sancti Jeronjmj de la | asunçión de Santa María”; en fyn se acaba “de las honze mjll1 |25 vergẽes”. | Outro libro quarto santal comeca enna vida Sancti Rremjgij. | Outro libro euangelliorum et ten en fyn la passión de Cristo, | couerto de coyro negro. | Quatro breujarios presos con súas cadenas arriba del aro que son |30 per este costume1 desta jgleia. Jten outro breujario34 rromano, | tanbén presso con cadeas. | Vna1 arca con dúas pechaduras para estes1 libros; non ten | chaues ao de presente4. | Vna1 estante enno coro adonde se canta a mjssa, donde se |35 poon os libros. | Vn1 grande libro de ofiçio puntado per çinco cordas de todo el1 ano1, | santal et dominjcal. Jten dous salterios, vn1 de cada parte, compridos, | vellos, con ofiçio de Santa María, pressos de cadeas. | Outro dominjcal et santal puntados per vna1 rregla de la parte do bispo |40 con súas couerturas vermellas, con seus clauos. ||

 

[f. cxxix v]

Desta parte vn1 salterio glosado de bona1 letera con purgamjnus | preso per súa cadea; de la parte del coyro1, vn1 santal vello et vn1 | dominjcal puntados per vna1 rregla. | Douss oraci[o]eiros17, en vn1 estaba ordee desta1 jgleja que1 rreconto. |5

En çinquo días do mess d’outubre do ano1 de noventa et tres1, Áluaro | de Meyjón Frío, herdeiro de Rrodrigo de Meyjón Frío, entregou dentro | do coro da dita jgleja d’Ouréns porante1 myn, ho notario35, | os douss cáleces que o dito Rrodrigo de Meyjón Frío tyna enpenados: | vn1 esmaltado et outro dourado grande, que mandou don Johán1 |10 de Torre Queymada et non rreçebeo por el4 cousa4 algṹa. Estando | presentes el proujsor Juan3 de Deça, Afonso de Laguna, Esteuo Fernandes Testal, Loýs | Carança, Rroý Vasques e outros beneficiados. | [sinatura] Johanes de Rramoýn, | canonicus chancellerius. |15

Outro salterio vello presso con cadenas. | Vn1 costume que está enna estante presso per cadena1. | Vn1 sacramental presso con cadena en esta estante. | Vn1 libro pequeno de vitatorios et profaçios et comecos de | ynnos puntado per vna1 rregla con glorias. |20 Seys1 proseyros puntados de proçesiones1. | Vna1 ara do altar dos anjversarios. |

 

Eno choro |

Vn cález con súa patena1 que ten vna1 mano figurada et o pé | del amolado con súa macãa dourada et a patena dourada. |25 Vna1 caxeta modo de arcaz agudo, de arriba de metal, que ten | de dentro tres envoltorios de rreliquias. | Outra caxeta pequena con pees forrada de metal que ten de dentro | vn1 envoltorio et outro pano de rreliquias. | Dúas caxetas de marfil con envoltorios et óssos de santos; |30 et teen dúas costillas et douss pedacos do espynaço1. | Outra caxeta de marfil con çertas pedras et panos. | Outra caxeta de palo con óssos et dúas manes de marfil et con | outras rreliquias. | Vn1 báculo de marfill britado atado con fillo d’aceyro1. |35 Dúas cayxas do altar para corporales. | Outra cayxa de marfill britada con óssos de santos et rreliquias. | Vn1 sermonj ou libro. | Vn1 libro vello grego. | Seys arcas grandes con scripturas et vna1 arca pequena et outra |40 arca grande quebrada ||.

 

f. cxxx [r]

Et despoys desto, o primeiro día do mess d’agosto do ano1 de mjll1 | et quatroçentos et noventa et seys anos1 dentro do coro da jgleia | d’Ouréns porante mjn, Juan3 de Rramoýn, canónjgo et notario apostólico et chanceller | do cabjdo da dita jgleja, Tristán Enrriques, canónigo, et assý como1 herdeiro |5 que ficou de Tareija Rrodrigues, moller que foy de Áluaro de Sobrado, entregou ao vicario | do deyán, que hera Afonso de Laguna1, por don Juan Bautista Gentill1 et outrosý vicario | do señor4 obispo como1 escusador de Pero Rrodrigues de Muros et a tódos|los outros beneficiados da dita jgleia, douss cáleçes que perteescen á capela1 | de Santa María a Madre, con máys1 vna1 copyña pequena doutro cález. |10 Dos quaes ditos cálezes con súas patenas et panos1, vn1 deles1 he dourado; | la mançana et veuedoyro et en rretorno perla rroda do pé et a patena1, | dourada con esmaltes enna maçaa con seus pynõos escolpidos. | El outro cález he dourado, la mançana et esmaltes1 et veuedoyro | et ho pé branco enxerido de novo doutra seçión; a patena1 dourada con súa |15 cruz. Et estes1 cáleces entregaron a Gonçaluo de Nugeyra1, santcristán1, criado36 | de Meén Patyño para que os goardase en nome1 da capela de Santa | María a Madre, porque non se perdesen. Et a copyña doutro cález | entregaron a Ffernando Affonso do Brieiro para que día dela co[n]ta19 et rrecado por morte | et por vida. Et desto foron testemuñas: Afonso de Laguna1, Pero de Pol, o dito Tristán García |20 de Deça, Lyondes1, Rrodrigo de Rribeira, Gonçaluo de Vila Juan, Ffernando de Sant1 Jurjo; os | quaes eles rreçeberon así o dito santcristán1 como1 o dito Fernando Afonso. | [sinatura] Johanes de Rramoýn, | canonicus chancellarius. |

 

A vynte de agosto, ano1 de noventa et quatro anos, el señor don Johán1 |25 de Deça, arçediano de Búbal, entregou1 en pleno capítulo aos señores1 bene|fiçiados da dita jgleia para descargo de lo que el ouvo rrecabdado por | vertud de la bula del santo crucifixo et eljmosnas del su rrecabdamento, | los ornamentos et cousas sigentes: | vn1 ornamento de brocado con súa estola et almáticas et vn1 frontal |30 et súas aluas et vna1 manga rica con os ditos ornamentos perfetos. | Outro ornamento negro de terçiopelo dobre con súa casula et ceneffa | rrica e dúas almáticas con tres1 aluas et seus manj̍polos e | estolas et todo conprimento. | Jten vn1 frontal negro gornjçido et vn1 pano de seda de Da|masco negro para crianía de tonba de fignados con súas | frocaduras et en perfeçión con vna1 manga negra para a cruz | para proçesión de fignados. | Outra manga para4 cruz, de seda, para festas comuus. | Jten foy entregado vn1 cález de prata con súa patena, |40 que se feso por seys mill1 pares1 de branquas que para el | mandou Sancho de Villegas et ho rrestante pagou o dito | arçediano de Búbal do dito rrecabdamento da bula do crucifixo. ||

 

[f. cxxx v]

Jten entregou máys1 o dito arçediano do dito rrecabdamento douss37 | colares1 pretos con súas léteras et devissas et douss cor|dones1 para las aluas; diso que daua os ditos collares1 et cor|dones1 por súas custas et tódoslos ditos ornamentos |5 foron novamente presentados ante el señor Esteuo Rrodrigues de | Muros, proujsor. Testemuñas: Pero de Pol, bachiller, Lyondes, Meén | Patyno et outros. | [sinatura] Johanes de Rramoýn, | canonicus chancellarius. |10

 4. APARATO CRÍTICO DE VARIANTES

Achégase o aparato crítico das variantes existentes entre a transcrición do texto ofrecida por Castro e Martínez Sueiro (1923: 458-461) e a nosa lectura, naqueles parágrafos coincidentes. Non tivemos en conta as diverxencias entre ambos os textos derivadas das normas de acentuación e da unión e separación de palabras.

Inicialmente achegamos o número de folio e despois a liña en que se encontra a forma seguida da nosa lectura, en redonda, e a continuación a transcrición proposta polos autores citados, en letra cursiva.

f. cxxvij v]: 1 coussas] cousas| 3 vna] un| 4 cruzes] cruçes 5 Vna] Una| 6 vna] una; enna] ena; cruçifixo] crucifixo; e] et| 7 çafíjs] çafirs; vna] una| 8 delante] delant; e] et; Ø] faltan; çafíjs] çafirs; et] con; vn] un| 9 e] et; vna] una| 10 a gornjçión] agorniçion| 11 cruz] crus; vertes] verdes| 12 e] et; vna] una; try[n]dade] tryndade; e] et; euangelistas] evangelistas| 13 enno] eno; appóstollos] appostoles; cayxa] caixa| 15 cruz] crus| 16 ennas] enas; vna] una; try[n]dade] trydade; euangelistas] evangelistas; enno] eno| 17 vna] una; vydeyra] oydeyra| 18 cruz] crus; e] et; rrouíjs] Rovys| 20 enna] ena; cruz] crus| 21 lleno] lleño; seus] seu; letereyros] letereyro| 23 [le]tereyro] letereyro; pé] pee| 24 cruz] crus; Pero] pedro| 25 Silua] silva; pé] pee; vn] un; letereiro] letereyro| 26 Pero da Silua] pedro da silva; crucifixo] crcifixo| 27 hũ̍a] huna; Afonso] afon; herdeiros] herdeyros; Rrodrigo] Rodrigo| 28 Meyjón Frío] mesonfrio; a] á; jgleja] igllia| 29 cálezes] caleces| 30 vn] un; enno] eno| 31 vn] un; cruçifixo] crucifixo; ymajẽes] ymajees | 32 coruos] cornos; ho] o; arcediano] arcidiano| 33 Coruacho] corvacho| 34 enna] ena; maçãa] mançana| 36 cález] caleces; herdeiros] herdeyros; Ø] Rº; Meyjón Frío] mesonfrio| 37 vn] un; gornyçido] gorniçido; pé] pee| 37 enno] eno; vn] un; anyllo] anillo| 38 Eufemja] ouffemea; anjllo] anillo; vna] una|| f. cxxviij [r]: 1 crucyñas] pyñas; douradas] dourada; vn] un| 2 branco] v.º| 3 vna] huna; vn] un| 4 vn] un; báculo] vaculo; Martino] martiño; enno] eno; pé] pee; çinco] cinco| 5 con] eon | 6 dourado[s] dourado| 7 douss] dous| 8 bastões] bastones| 9 douss] dous; candeeyros] candeyros| 11 douss] dous; ynçenssarios] yncensarios| 12 ymajẽes] imajees| 13 euangelios] evangelios; pistoleyro] pystoleyro; e] et; mjsal] misal| 14 vna] una| 15 para] pra; ynçenso] yncenso; Ø] et; coruos] cornos| 16 para] pra; Jten] Iten; dúas] dous| 18 vna] una; rrica] Rica| 19 gornjçida] gorniçida; alxofar] axofar; rramales] Ramales; (que ten)] Ø| 20 vna] huna| 21 clauos] clavos; ennos] enos| 22 (e con dúas)] Ø; çafíjs] çafis; e] et; enna] ena| 23 delante] delant; douss] dous; çafíjs] çafis| 24 alanbre] alunvre| 25 vna] huna; a] ha; ffoy] foy| 26 vn] un; cafý] çafis; azur] Ø; vn] un; rrouj̍] Rovy| 27 alanbre] alunvre; Jten] Iten; outras] otras| 28 sete] seys| 29 cornejães] cornejales; estaua] estava; enno] eno; coruo] corno| 30 carmjssý] carmisy| 31 mj̍taras] mitaras| 32 vn] un; vn] un; anjllo] anillo; vna] una| 33 çinquo] cinco; Ø] pedras; çaffý] çafis| 34 vn] un; vn] un; vna] una| 36 huus] huns | 37 cruz] crus; e] et; Ø] pequenas| 38 cruz] crus; que [son] quatro] Ø; e] et; vna] una|| f. cxxviij v]: 1 vna] una; goastoada] gastoada| 3 vna] una; cayxa] caixa; anjllo] anillo; Oufémea] ouffemea| 4 pecynas] peynas| 5 Douss] dous; calcas] calças| 6 Hṹa] huna; tixillo] axillo; rramales] Ramales| 7 todas] todos| 8 Jten] Iten| 9 vn] un; para] pra| 10 vnas] unas| 11 vna] una; cruz] crus| 12 vna] una; e] et; vn] un| 13 vn] un; d’arámeo] dareineo; para] pra| 14 vna] una; cayxa] caixa; vieren] viñeron; Fegundo] fagundo| 15 Primjtiby] primitivo| 16 vn] un; jnfante] ynfante; para] pra| 17 çertas] Certas; cyntillas] çyntillas; para] pra; cyngyr] çingir; para] pra; manj́polos] manipolos| 18 vna] una; briuya] brynia; Frandes] ffrandes| 20 vna] una; bula] bulla; e] et| 21 envyou] enbiou; Pero de Ben] pedro de beu; arcediano] arcidiano| 22 vna] una; cruz] crus; vna] una| 23 e] et| 24 Rreliqujas] reliquias| 25 vna] una; cayxa] caixa; rreliqujas] Reliquias| 27 cayxa] caixa; dizen] diçen; Loucel] Coutel| 28 a] Ø; cayxyña] caixiña; Ø] con; rreliquias] Reliquias| 29 cayxa] caixa; rreliquias] Reliquias| 30 cayxa] caixa; acoffer] açofar; rreliquias] Reliquias| 31 proseyro] ppseyro; Ffernando] Rodrigo| 32 Arcada [da] Rranea de Fóra] arcada da Ranca de fora|| f. cxxix v]: 23 vn] un; vna] una; pé] pee| 24 amolado] emolado; macãa] caa| 25 vna] una; arriba] arriva| 26 rreliquias] Reliquias| 28 vn] un; rreliquias] Reliquias| 30 teen] ten; douss] dous; pedacos] pedazos; do espynaço] despinaço| 31 çertas] certas| 32 manes] manos| 33 rreliquias] Reliquias| 34 vn] un; báculo] vaculo; marfill] marfil; d’aceyro] daceyro| 35 Dúas cayxas do altar para corporales] Ø| 36 cayxa] caixa; marfill] marfil; rreliquias] Reliquias||

 5. ÍNDICE ONOMÁSTICO 5.1. Antropónimos

A lematización fíxose pola cadea onomástica máis complexa e, a continuación, indicouse o número de liña en que se atopa no manuscrito orixinal e o folio, que figura entre parénteses (Afonso: l. 27 ([f. cxxvij v]). Incluímos a información que nos achega o texto sobre as actividades profesionais, as relacións persoais ou calquera outro dato relevante e, nalgúns casos, recollemos indicacións útiles para a identificación da persoa. Ademais, tivemos en conta as variantes formais.

Afonso: l. 27 ([f. cxxvij v]).

Afonso de Laguna, vicario do deán: l. 11 ([f. cxxix v]); l. 6, 19 (f. cxxx [r]).

Áluaro de Meyjón Frío, fillo de Rrodrigo de Meyjón Frío: ls. 5-6 ([f. cxxix v]).

Áluaro de Sobrado, marido de Tareija Rrodrigues: l. 5 (f. cxxx [r]).

Áluaro Vasques: l. 16 (f. cxxv [r]).

Antonjoto Gentil, Antonio Pallavicino Gentile, cardeal de Santa Anastasia e bispo de Ourense entre os anos 1486- 1507 (Diocese de Ourense): l. 7 (f. cxxv [r]).

 

Esteuo Fernandes Testal: l. 11 ([f. cxxix v]).

Esteuo Ferrnandes de Canpo Rramjro: ls. 16-17 (f. cxxv [r]).

Esteuo Rrodrigues de Muros, provisor: ls. 5-6 ([f. cxxx v]).

 

Ffernando Affonso do Brieiro: l. 18 (f. cxxx [r]).

Fernando Afonso: l. 21 (f. cxxx [r]). Ffernando de Fonte Arcada [da] Rranea de Fóra: ls. 31-32 ([f. cxxviij v]).

Ffernando de Sant Jurjo: l. 20 (f. cxxx [r]).

 

Gonçaluo de Nugeyra, sancristán e criado de Meén Patyño: l. 15 (f. cxxx [r]).

Gonçaluo de Vila Juan: l. 20 (f. cxxx [r]).

Gonçaluo das Seyxas, cóengo: l. 16 (f. cxxv [r]).

Gomes de Paaços, sancristán: ls. 12-13, 15 (f. cxxv [r]).

 

Jácome d’Espana, crego: l. 14 (f. cxxv [r]); l. 10-11 ([f. cxxvj v]); l. 32 ([f. cxxviij v]).

Johán Bautista Gentil, deán da igrexa de Ourense: l. 10 (f. cxxv [r]).

Juan Bautista Gentill: l. 6 (f. cxxx [r]).

Johanes de Rramoýn, cóengo, notario apostólico e chanceler da igrexa de Ourense, que desenvolve a súa actividade entre os anos 1455 e 1501 (Losada Meléndez 2015: 5): l. 14 (f. cxxix v); l. 22 (f. cxxx [r]); l. 8 ([f. cxxx v]).

Juan de Rramoýn: l. 17 (f. cxxv [r]), l. 3 (f. cxxx [r]).

Juan de Deça, provisor e arcediano de Búbal: l. 11 ([f. cxxix v]).

Johán de Deça: l. 5 (f. cxxv [r]); ls. 24- 25, (f. cxxx [r]).

Juan de (de) Deça, vicario: ls. 9-10 (f. cxxv [r]).

Johán de Torre Queymada, bispo de Ourense entre os anos 1442 e 144538: ls. 9-10 ([f. cxxix v]).

 

Lyondes, racioneiro na igrexa de Ourense (Losada Meléndez 2015: 886, s.v. Leónides): l. 19 (f. cxxx [r]); l. 6 ([f. cxxx v]).

Loýs Carança: l. 11-12 ([f. cxxix v]).

 

Meén Patyño: l. 16 (f. cxxx [r]). Meén Patyno: l. 6-7 ([f. cxxx v]).

 

Perea: l. 3 ([f. cxxviij v]).

Pero Rrodrigues de Muros: l. 7 (f. cxxx [r]).

Pero de Ben, arcediago de Trastámara: l. 21 ([f. cxxviij v]).

Pero de Pol, bacharel: l. 19 (f. cxxx [r]); l. 6 ([f. cxxx v]).

Pero da Silua, bispo: l. 19 (f. cxxvj [r]); ls. 24-25, l. 26 ([f. cxxvij v]).

 

Rrodrigo de Meyjón Frío, pai de Áluaro de Meijón Frío: ls. 27-28 ([f. cxxvij v]).

Rrodrigo de Meyjón Frío: l. 6, 8 ([f. cxxix v]).

Rrodrigo de Rribeira: l. 20 (f. cxxx [r]).

Rroý Vasques: l. 12 ([f. cxxix v]).

 

Sancho de Villegas: l. 41 (f. cxxx [r]).

 

Tareija Rrodrigues, muller de Áluaro de Sobrado: l. 5 (f. cxxx [r]).

Tristán Enrriques, cóengo: l. 4 (f. cxxx [r]).

Tristán García de Deça, lyondés: ls. 19- 20 (f. cxxx [r]).

 

Vasco Peres Coruacho, arcediano: ls. 33- 34 ([f. cxxvij v]).

5.2. Topónimos

Tras o nome de lugar indicamos a forma oficial do topónimo, só no caso de presentar algunha mudanza gráfica ou morfolóxica, a localización (concello e provincia) e despois, entre parénteses, o número de liña en que se atopa no manuscrito orixinal así como a referencia ao folio. Para a súa fixación servímonos do Nomenclátor de Galicia38 e no caso de non localizarmos o topónimo ou atestalo en varios concellos, indicamos que non foi localizado ou identificado (n.i.).

Cómpre advertir que recollemos os topónimos que ocupan o segundo e o terceiro lugar nas cadeas onomásticas, por considerarmos que constitúen unha información relevante no estudo da toponimia medieval.

Barrentos, Barrentos: l. 16 (f. cxxvj [r]).

Brieiro, O, posiblemente lugar en San Xiao de Faro, Viveiro, Lugo: l. 18 (f. cxxx [r]).

Búbal, antiga xurisdición cuxo nome procede do río ourensán Búbal (Fernández González 2006): l. 6 (f. cxxv [r]); l. 25, 42 (f. cxxx [r]).

 

Carança, Caranza, Ferrol, A Coruña: l. 12 ([f. cxxix v]).

Canpo Rramjro, Camporramiro, en Santa María de Camporramiro, Chantada, Ourense: l. 17 (f. cxxv [r]).

 

Deça, Deza, antiga xurisdición: l. 5, 10 (f. cxxv [r]); l. 11 (f. cxxix v); l. 20, 25 (f. cxx x [r]).

 

Espana, España: l. 14 (f. cxxv [r]), l. 11 ([f. cxxvj v]); l. 32 ([f. cxxviij v]).

 

Frandes, Flandres (condado de): l. 18 (f. cxxviij [r]).

Fonte Arcada [da] Rranea de Fóra, rúa da cidade de Ourense39: l. 31-32 ([f. cxxviij v]).

 

Laguna, n.i.: l. 11 ([f. cxxix v]); l. 6, 19 (f. cxxx [r]).

 

Meyjón Frío, Meixonfrío ou Meixón Frío, n.i.: l. 28, 36 ([f. cxxvij v]); l. 62, 8 ([f. cxxix v]).

Monte Rrey, Monterrei, en Santa María de Monterrei, Ourense: l. 12 (f. cxxvij [r]).

Muros, n.i.: l. 7 (f. cxxx [r]); l. 6 ([f. cxxx v]).

 

Nugeyra, Nogueira, n.i.: l. 15 (f. cxxx [r]).

Ouréns, Ourense: l. 3, 6, 7, 12 (f. cxxv [r]); l. 7 ([f. cxxix v]); l. 3 (f. cxxx [r]).

 

Paaços, Pazos, n.i.: l. 13, 15 (f. cxxv [r]).

Pol, n.i.: l. 19 (f. cxxx [r]); l. 6 ([f. cxxx v]).

 

Rramoýn, Ramuín, en Santa María de Viñoás, Nogueira de Ramuín, Ourense: l. 17 (f. cxxv [r]); l. 14 ([f. cxxix v]); l. 3, 22 (f. cxxx [r]); l. 8 ([f. cxxx v]).

Rribeira, Ribeira, n.i.: l. 20 (f. cxxx [r]).

 

Sant Jurjo, San Xurxo, n.i.: l. 20 (f. cxxx [r]).

Seyxas, As, As Seixas, n.i.: l. 16 (f. cxxv [r]).

Silua, A, A Silva, n.i.: l. 19 (f. cxxvj [r]); l. 25, 26 ([f. cxxvij v]).

Sobrado, n.i.: l. 5 (f. cxxx [r]).

 

Testal, n.i.: l. 11 ([f. cxxix v]).

Torre Queymada, Torquemada, concello de Palencia, Castela e León: l. 10 ([f. cxxix v]).

Trastámara, antiga xurisdición no norte de Galicia: l. 21 ([f. cxxviij v]).

 

Vila Juan, Vilaxoán n.i.: l. 20 (f. cxxx [r]).

Villegas, localidade na provincia de Burgos, Castela e León: l. 41 (f. cxxx [r]).

Agradecementos

Neste artigo recóllese unha versión revisada do segundo anexo da tese de doutoramento da autora (Rodríguez Parada 2019). Pola natureza do traballo quero deixar constancia do meu agradecemento ao director, Ernesto X. González Seoane, aos membros que formaron parte do tribunal que a xulgou (María Álvarez de la Granja, Alexandre Rodríguez Guerra e Fernando Tejedo-Herrero) e a Maka Pérez, pola súa axuda no esclarecemento dalgunhas lecturas difíciles que presenta o manuscrito. Tamén quero expresar o meu agradecemento aos revisores anónimos, porque coas súas achegas axudaron a mellorar este texto.

 Bibliografía Castro, Manuel de; Martínez Sueiro, Manuel (trans.). 1923. Documentos del Archivo de la Catedral de Orense, Ourense: Comisión Provincial de Monumentos Artísticos y Históricos de Orense. vol. i, 458-461. Castro Manuel de Martínez Sueiro Manuel Documentos del Archivo de la Catedral de Orense 1923 I 458 461 Ourense Comisión Provincial de Monumentos Artísticos y Históricos de Orense Corpus Xelmírez. Corpus lingüístico da Galicia medieval. http://ilg.usc.gal/xelmirez/ [03/04/2023]. Corpus Xelmírez. Corpus lingüístico da Galicia medieval 2023/04/03 http://ilg.usc.gal/xelmirez/ Diocese de Ourense: https://obispadodeourense.com/obispo/episcopologio/ [03/04/2023]. Diocese de Ourense: 2023/04/03 https://obispadodeourense.com/obispo/episcopologio Enjo Babío, María Ascensión. 2018. Colección documental del Archivo de la Catedral de Ourense (s. xiv). Estudio introductorio y transcripción, Santiago de Compostela: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Xunta de Galicia (Anexo 46 de Cuadernos de Estudios Gallegos), vols. I e II. https://iegps.csic.es/anejo/enjo-babio-maria-ascension [03/04/2023]. Enjo Babío María Ascensió Estudio introductorio y transcripción 2018 I e II Santiago de Compostela Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Xunta de Galicia Colección documental del Archivo de la Catedral de Ourense (s. xiv) 2023/04/03 https://iegps.csic.es/anejo/enjo-babio-maria-ascension Anexo 46 de Cuadernos de Estudios Gallegos Fernández González, Frutos. 2006. Reflexións sobre a historia da Castela ourensá. Ágora de Orcellón 13, 15-32. Fernández González Frutos Reflexións sobre a historia da Castela ourensá Ágora de Orcellón 2006 13 15 32 Gallaeciae monumenta historica (gmh): https://gmh.consellodacultura.gal/ [03/04/2023]. Gallaeciae monumenta historica (GMH) 2023/04/03 https://gmh.consellodacultura.gal López Carreira, Anselmo. 2016. Documentos do arquivo da catedral de Ourense (1289-1399), Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega. http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=4339 [03/04/2023]. López Carreira Anselmo Documentos do arquivo da catedral de Ourense (1289-1399) 2016 Santiago de Compostela Consello da Cultura Galega 2023/04/03 http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=4339 Lorenzo, Ramón. 1988. Normas para a edición de textos medievais galegos. En Dieter Kremer (ed.), Actesdu xviii Congrès Internacional de Linguistique etde Philologie Romanes. Université de Trèves (Trier), 1986, Tübingen: Max Niemeyer, vol. vi, 76-85. Lorenzo Ramón Kremer Dieter Actesdu XVIII Congrès Internacional de Linguistique etde Philologie Romanes 1988 VI 76 85 Tübingen Max Niemeyer Normas para a edición de textos medievais galegos XVIII Congrès Internacional de Linguistique et de Philologie Romanes 1986 Université de Trèves (Trier) Lorenzo, Ramón. 2004. Edición de documentos medievais: problemas que presentan algunhas abreviaturas. En Rosario Álvarez e Antón Santamarina (eds.), (Dis)cursos da escrita. Estudos de filoloxía galega ofrecidos en memoria de Fernando R. Tato Plaza, [A Coruña]: Fundación Pedro Barrié de la Maza, [449]-458. Lorenzo R Álvarez Rosario Santamarina Antón (Dis)cursos da escrita. Estudos de filoloxía galega ofrecidos en memoria de Fernando R. Tato Plaza 2004 449 458 A Coruña Fundación Pedro Barrié de la Maza Edición de documentos medievais: problemas que presentan algunhas abreviaturas Lorenzo, Ramón. 2019. Mosteiro de Montederramo. Colección documental e índices, Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega. http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=4340 [03/04/2023]. Lorenzo Ramón Mosteiro de Montederramo. Colección documental e índices 2019 Santiago de Compostela Consello da Cultura Galega 2023/04/03 http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=4340 Losada Meléndez, Mª José. 2015. Libro de notas de Juan de Ramuín (Ourense-xv) [tese de doutoramento], Vigo: Universidade de Vigo. https://www.investigo.biblioteca.uvigo.es/xmlui/handle/11093/598 [03/04/2023]. Losada Meléndez Mª José Libro de notas de Juan de Ramuín (Ourense-xv) 2015 Vigo Universidade de Vigo 2023/04/03 https://www.investigo.biblioteca.uvigo.es/xmlui/handle/11093/598 tese de doutoramento Lucas Álvarez, Manuel. 1950. Características paleográficas de la escritura gótica gallega. Escritores notariales compostelanos. Cuadernos de Estudios Gallegos 5(15), 53-86. Lucas Álvarez Manuel Características paleográficas de la escritura gótica gallega. Escritores notariales compostelanos Cuadernos de Estudios Gallegos 1950 5 15 53 86 Lucas Álvarez, Manuel. 1991. Paleografía gallega. Estado de la cuestión. Anuario de Estudios Medievales 21, 419-470. https://doi.org/10.3989/aem.1991.v21.1119 Lucas Álvarez Manuel Paleografía gallega. Estado de la cuestión Anuario de Estudios Medievales 1991 21 419 470 https://doi.org/10.3989/aem.1991.v21.1119 10.3989/aem.1991.v21.1119 Millares Carlo, Agustín. 1983 [1929]. Tratado de paleografía española, 3ª ed., Madrid: Espasa-Calpe, vol. i. Millares Carlo Agustín Tratado de paleografía española 1983 I Madrid Espasa-Calpe 3ª ed. Nomig 2012 [1982] = Real Academia Galega; Instituto da Lingua Galega. 2012 [1982]. Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, 23ª ed., [Santiago de Compostela e A Coruña]: Real Academia Galega e Instituto da Lingua Galega, 23-30. https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/book/252 [03/04/2023]. Nomig 2012 [1982] = Real Academia Galega; Instituto da Lingua Galega Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego 2012 23 30 Santiago de Compostela e A Coruña Real Academia Galega e Instituto da Lingua Galega 2023/04/03 https://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/book/252 23ª Rodríguez Parada, Raquel. 2019. O léxico do enxoval (ss. XIII-XVI). Contribución ao estudo semántico dos tecidos, vestiario e complementos na prosa documental galega [tese de doutoramento], Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela. https://minerva.usc.es/xmlui/handle/10347/19891 [03/04/2023] Rodríguez Parada Raquel O léxico do enxoval (ss XIII-XVI). Contribución ao estudo semántico dos tecidos, vestiario e complementos na prosa documental galega 2019 Santiago de Compostela Universidade de Santiago de Compostela 2023/04/03 https://minerva.usc.es/xmlui/handle/10347/19891 tese de doutoramento Notas

Leva un trazo sobreposto.

Leva un trazo longo sobre esta palabra e a anterior.

Está escrito Juo.

Hai unha mancha de tinta.

Posiblemente o copista escribiu un o e logo cubriuno de tinta para eliminalo.

Parece que o n está retocado.

A seguir escribiu bco (branco) e logo riscouna.

Por riba escribiuse + (unha aspa de reclamo) e na marxe esquerda desta liña está escrito not e + (aspa de reclamo) por outra man posterior.

Falta o a.

Na marxe esquerda desta liña e da seguinte está escrito achouse / o manto. Semella un engadido posterior da mesma man.

Despois desta palabra o escribán comezou a trazar outra comezada por ff e logo riscouna

Está escrito nra cun trazo por riba.

Está escrito appllos cun trazo por riba.

Nesta liña engadiuse, posteriormente e con outra tinta, antes de libros “͞Vn͞a cayxa” e despois de libros “con seu espello que dou Gonçaluo de Nugeyra”.

Parece que está escrito sobre a palabra oto.

No comezo do folio engadiuse unha liña posterior e con outra tinta, que despois foi riscada cun trazo. Di “foros de renta de Mugares que ten Rroý Vasques del año de ochenta e ocho”.

Falta o o.

Na marxe esquerda desta liña está escrito not e + (aspa de reclamo) por outra man posterior.

Falta o n.

Está escrito fasta.

Está escrito tereyro cun trazo por riba.

Na marxe esquerda desta liña, coa mesma tinta, está escrito + (unha aspa de reclamo). Ademais figuran as seguintes anotacións escritas por outra man. Á marxe esquerda, máis arriba da aspa de reclamo, di: “Jten outros quatro cales | de prata que son da | obra” e un pouco máis abaixo destas tres liñas “Douss cález͞e͞s que son | de Santa María a Madre”. Na marxe dereita están escritas quince liñas e nelas di: “deste͞s cález tomaron dous | ao s͞a͞n͞cristán para conprir | os jncensarios; v͞n deles | tyña seys esmalte͞s enna | macaa con súas figuras | dourada a macaa et arre|dor do pé con súa pate͞n͞͞a | que tyna vn͞a maao. | Jten outro cales que tyna | ena maçãa rrosetas | dourada, et a patena | et arredor do pé. Pessaron | estes cález anbos tres mar|cos et seys onças et dous rrayáas”. Na marxe inferior di “v͞n cales que handa en su fillo todo esmaltado d’azur. | Outro cales dourado todo con ornatos de Torre Queymada. Outro cales dourado todo con súa pate͞n͞a et Sant Martino en ela | que mandou Villegas”.

Falta o s.

Entre esta liña e a seguinte hai unha marca posterior escrita con bolígrafo.

A seguir desta palabra está escrito verdes e logo riscouse.

A continuación outra man escribiu con tinta máis escura: “Falta vn͞a”.

Falta no manuscrito.

Sobre a palabra está escrita a abreviatura de qui.

Parece que hai un a voado sobre o u.

Na marxe dereita desta liña escribiuse posteriormente unha palabra.

Falta o da.

Falta o u.

Está escrito appllo cun trazo por riba.

Enriba da palabra parece que está escrito ure.

Deseguido, a pesar de que a lectura non é moi lexible, parece que está escrito “ajuso scripto” e despois riscouse.

Utiliza a abreviatura de ri.

No comezo do folio hai tres liñas de escritura, con tinta máis escura, que posteriormente foi riscada con trazos diagonais. Di: “foros da renta da parrochia et iglleia de Sa͞n͞t Lourenco da P͞e͞n͞a | que es anexo da mesa capitular del señor Sa͞n͞t Martín d’Ouréns”.

http://www.xunta.gal/nomenclator [03/04/2023].

Localízase Fonte Arcata en textos editados por Enjo Babío (2018: 241 ―Fonte Arcato―, doc. 39; p. 268, doc. 66; p. 327, doc. 107; p. 446, doc. 202; p. 464, doc. 219; p. 601, doc. 322; p. 894, doc. 519; p. 1222, doc. 698; p. 1272, doc. 732; p. 1298, doc. 748; Fonte Arquada― p. 1214, doc. 693) e López Carreira (2016: 33, doc. 7; p. 118, doc. 54; Fonte Arcato― p. 188, doc. 101; p. 290, doc. 160; p. 304, doc. 168; p. 417, doc. 238; p. 428, doc. 245; p. 930, doc. 468 ―Fonte Arqada―; pp. 709-710, doc. 377; p. 974, doc. 488 e p. 989, doc. 495). O Corpus Xelmírez tamén ofrece seis ocorrencias de Fonte Arcada localizadas na provincia de Ourense e o proxecto Gallaeciae Monumenta Historica (gmh) compila nove, a maior parte cadran cos documentos xa citados.

 ANEXO FOTOGRÁFICO

A seguir achegamos as imaxes do documento editado.