Galicia, aliñada cos plans da UE e España, definiu metas para desenvolver unha industria de hidróxeno verde. A súa Axenda enerxética 2030 promove o hidróxeno como vector para aumentar o autoabastecemento enerxético e descarbonizar sectores chave mediante a creación dun hub rexional (Xunta de Galicia, 2022). Os usos do hidróxeno previstos en Galicia inclúen xeración eléctrica en picos de demanda, substitución do hidróxeno gris de procesos industriais, vehículos eléctricos de cela de combustible (FCEVs) e inxección na rede de gas para aplicacións domésticas e industriais (Xunta de Galicia, 2022).

Para impulsar os plans de desenvolvemento, a Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde, creada en decembro de 2022, reúne máis de 700 entidades, incluídas empresas, agrupacións industriais, centros tecnolóxicos, universidades e autoridades portuarias (Xunta de Galicia, s.d.a ). Os seus obxectivos inclúen mapear actores clave, fomentar colaboracións, promover o hidróxeno en grandes consumidores e mobilidade, impulsar a súa integración coa enerxía eólica, formar talento, apoiar a I+D+i, xestionar regulacións e facilitar financiamento europeo. Ademais, busca establecer o corredor atlántico de hidróxeno.

Ademais, existen algunhas entidades privadas que concentran diversos actores da cadea de valor do hidróxeno verde e que desenvolven actividades para promover o sector. Entre elas destaca a Asociación Galega do Hidróxeno (AGH2) polo seu rol de apoio á formación de traballadores, desenvolvemento de normativas e estratexias, e promoción de actividades de I+D+i (AGH2, s.d.). Iniciativas como esta ou a Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde poden interpretarse como un paso cara á creación de nichos rexionais que buscan integrarse no réxime enerxético establecido, unha dinámica clave en transicións sociotécnicas segundo o enfoque multinivel.

Non obstante, desafíos políticos externos poderían afectar esta planificación. A exclusión de Galicia do proxecto H2Med, seleccionado como Proxecto de Interese Común da UE, limita a súa conexión co primeiro corredor europeo de hidróxeno que unirá España, Portugal, Francia e Alemaña cara a 2030 (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023). A pesar diso, Enagás declarou que continuará co tramo Guitiriz-Zamora, cun investimento de 250 millóns de euros, considerando que só o 30% do hidróxeno producido en Galicia se consumiría localmente (Rodríguez & Cuartas, 2024). A extensión de redes internas conectadas a este ramal recaerá sobre a Xunta. Isto reflicte que, aínda que coexisten demandas locais e externas, os proxectos maiores se orientan principalmente á exportación, salientando a necesidade de conexión con H2Med, cuxa ausencia limita a súa viabilidade.

A exclusión de Galicia do proxecto H2Med ilustra as dificultades de conectar os desenvolvementos rexionais con réximes máis amplos, unha barreira común nas transicións sociotécnicas (Geels, 2024). Aínda que o tramo Guitiriz-Zamora pode facilitar un grao de integración, o seu impacto dependerá de como se articule a demanda local e externa, reflectindo desafíos similares aos afrontados por outras rexións en Europa, como destaca Schwabe (2024) no caso alemán. En efecto, a relevancia desa conexión europea dependerá do peso outorgado na estratexia galega de hidróxeno verde á demanda externa, como unha exportación máis, ou á valorización interna do recurso xerado, como elemento importante na transición enerxética no transporte e nas actividades produtivas.

Outro factor político radica na evolución da produción de enerxía renovable, como a eólica, cuxa expansión depende da evolución das autorizacións por parte dos diferentes gobernos e, en particular, dos parques eólicos maiores a 50 MW ou offshore, cuxa competencia recae no Goberno estatal (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023). Dado que o hidróxeno renovable depende de forma moi importante do potencial da eólica, a cooperación entre administracións desempeña un papel moi importante, así como a toma en consideración dos seus efectos sobre o ecosistema mariño e o sector pesqueiro.

Desde unha perspectiva económica, os proxectos de hidróxeno verde en Galicia afrontan desafíos de competitividade similares aos globais. Unha boa parte dos proxectos ten escala entre mediana e grande³(100 MW), superiores á maioría en operación en Europa⁴, pero menores ás iniciativas de varios centos de MW ou mesmo GW previstas para 2030 (IEA, 2023). Este factor podería limitar a competitividade fronte a outras rexións, aínda que varias propostas inclúen fases para futuras ampliacións, acorde co desenvolvemento gradual de tecnoloxías para grandes escalas. Cómpre ter en conta que na actualidade o maior proxecto global alcanza os 260 MW na China (IEA, 2023).

En canto ao custo enerxético, correspondente a máis da metade do custo nivelado do hidróxeno (LCOH), Galicia posúe un alto potencial para enerxías renovables, destacando a eólica e a hidráulica. Igualmente, para proxectos de menor escala, sobre a rexión Sur prevese tamén utilizar enerxía solar xa que, aínda que presenta menor potencial respecto a outras CA, se proxecta como a fonte máis económica de cara ao futuro.

No que se refire a investimentos, aínda que os proxectos que avanzaron totalizan apenas a metade das previsións da Xunta en 2022 para o desenvolvemento deste sector, os importes informados non inclúen na súa maioría os investimentos en proxectos de renovables asociados, o que incrementa as necesidades financeiras máis aló dos orzamentos anunciados.

Ademais da actividade da súa propia cadea de valor, a raíz dos altos custos que implica o transporte de hidróxeno verde mentres non se desenvolven os hidrodutos, a dispoñibilidade de hidróxeno pode estimular o desenvolvemento económico da rexión mediante a atracción de novas industrias dependentes deste vector enerxético, como a produción de aluminio verde, a metalurxia avanzada, a fabricación de combustibles, fertilizantes e aceiro verde. Estes efectos de arrastre poderían xerar encadeamentos produtivos cara adiante e cara atrás en sectores estratéxicos para a reindustrialización de Galicia, contribuíndo tanto á diversificación da súa estrutura produtiva como á súa especialización en tecnoloxías limpas. Nese sentido, aínda que algunhas fontes sinalan o seu potencial para aumentar a contribución industrial ao PIB galego e achegalo ao obxectivo do 20% que establecen algunhas estratexias macroeconómicas (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023), a abundancia de enerxías por si soa non adoita ser un factor de peso para a localización de proxectos industriais (Varela & Sánchez, 2014). Outros factores, como dispoñibilidade de materias primas, man de obra cualificada e estratexias empresariais ou complementariedades intersectoriais (agrupacións industriais), son determinantes para a localización de proxectos.

Así mesmo, fomentar a integración de empresas locais na cadea de valor do hidróxeno (I+D, deseño, enxeñería, fabricación, operación e mantemento) maximizaría o valor agregado retido en Galicia. Para iso, son necesarios esforzos de coordinación entre empresas, incentivos a alternativas locais, I+D+i e formación de persoal adaptado ao mercado. A pesar diso, gran parte dos proxectos en Galicia está liderada por multinacionais, as cales poderían priorizar provedores ou clientes externos, reducindo o impacto económico local. Estas empresas buscan maximizar beneficios, polo que o seu reinvestimento a nivel local non é prioritario, limitando o beneficio da súa actividade no desenvolvemento da comunidade local.

Por outra banda, o sector naval galego podería beneficiarse deste desenvolvemento grazas á súa proximidade a portos, potenciais hubs de hidróxeno, e pola experiencia en fabricación de equipamento como base para abastecer a industria do hidróxeno e das renovables. Casos como Gigafactory, H2 Tug Nodosa e Pila en Estaleiro Freire son exemplos da colaboración entre navieiras e a industria do hidróxeno.

O acceso a financiamento é crucial para a competitividade nesta industria. Varias iniciativas recibiron fondos europeos, como o PERTE ERHA financiado con Next Generation e o programa Invest EU do Banco Europeo de Investimentos. A Xunta de Galicia tamén implementou medidas como a estratexia de compra pública innovadora para a posta en funcionamento do Centro Galego de Solucións Innovadoras ao redor da cadea de valor do hidróxeno verde, que mobilizará entre 5 e 10 millóns de euros para I+D+i (Xunta de Galicia, 2023), iniciativa que podería ser financiada pola liña FID do Ministerio de Ciencia e Innovación no marco do FEDER 2021-27. Así mesmo, o INEGA lanzou subvencións de ata 5,5 millóns de euros para proxectos de gases renovables, con intensidades de axuda de ata o 65% para pequenas empresas, buscando mobilizar investimento privado similar (INEGA, 2024b). As intensidades de axuda van desde un 65% do custo elixible para empresas pequenas ata un 45% para grandes empresas, ademais doutras ponderacións de cara a promover a participación de pequenas empresas.

Outras fontes de financiamento inclúen liñas de sustentabilidade ofrecidas por bancos comerciais como Abanca, Santander e BBVA. Abanca, asociada a AGH2, posiciónase como entidade líder en renovables con investimentos anuais de 300-350 millóns de euros e mais unha liña específica para enerxías renovables denominada Abanca Energy (ABANCA, 2023). Con todo, as empresas promotoras de proxectos aínda non divulgaron información sobre o acceso a créditos ou investimentos de capital externos.

Doutra banda, figuras do sector financeiro como os fondos de capital risco e os "business angels", esenciais para apoiar proxectos innovadores, teñen unha presenza limitada tanto en Galicia como en España, a pesar dos incentivos fiscais. Neste contexto, XesGalicia, unha sociedade xestora de entidades de investimento de fondos públicos, desempeña un papel fundamental cun capital xestionado próximo aos 200 millóns de euros (Xesgalicia, s.d.). Entre as súas ferramentas inclúense Sodiga, dedicada a investimentos en empresas con alto potencial de crecemento, e os fondos de investimento colectivo orientados ao desenvolvemento industrial galego, a innovación e o emprendemento (XesGalicia, s.d.).

A industria do hidróxeno verde é relativamente intensiva en capital. Non obstante, a súa expansión en Galicia podería impulsar o desenvolvemento social mediante a creación de empregos cualificados, estimados en arredor de 2000 postos só para os proxectos considerados neste estudo. Con todo, a taxa de xeración de emprego, próxima a 1 por cada millón de euros investido, é modesta e está por baixo das expectativas da UE para o sector, que é de 10 postos de traballo por millón de euros de investimento considerando empregos directos e indirectos en toda a cadea de valor do hidróxeno verde (European Commission: Directorate-General for Energy, et al., 2021).

Galicia conta cunha base sólida en termos de centros universitarios e de persoal técnico cualificado, pero a falta de experiencia na industria química e de gases expón a necesidade de formación específica e de recualificación en toda a cadea de valor. En resposta, a Xunta de Galicia, xunto con asociacións como AGH2 e a Agrupación industrial de Enerxías Renovables, leva algúns anos desenvolvendo cursos de especialización para traballadores, autónomos e desempregados. Ademais, é crucial adaptar os programas de formación superior en química e enxeñerías para que os futuros profesionais estean preparados para integrarse rapidamente nos próximos 3 ou 4 anos neste mercado emerxente.

Por outra banda, a localización de proxectos en zonas rurais podería contribuír a revitalizar estas áreas ao xerar emprego e frear o despoboamento. No entanto, a maioría dos proxectos actuais concéntranse en áreas urbanas e portuarias, o que limita o seu impacto no ámbito rural. Para contrarrestar esta tendencia requírese da intervención da Xunta mediante plans de ordenación que promovan instalacións en sectores máis despoboados, contribuíndo á fixación da poboación por medio da xeración de oportunidades de emprego.

En caso contrario, este asunto podería verse aínda máis agravado pola intensificación da instalación de enerxías renovables nas zonas rurais, que constitúen en moito casos un factor adicional para promover o despoboamento. Aínda que os aeroxeradores normalmente non ocupan áreas produtivas, a enerxía fotovoltaica que se expón como complementaria para algúns sitios si adoita competir coa actividade agrícola (do mesmo xeito que a eólica mariña en proceso de planificación pode afectar as actividades pesqueiras). As plantas de produción de hidróxeno, aínda que non parecen ameazar os recursos hídricos en Galicia, poderían competir con outros usos da auga.

Estes asuntos constitúen o impacto social destes proxectos e requiren atención nas avaliacións ambientais, atendendo especialmente ás controversias e á diversidade de opinións respecto da instalación de renovables (Regueiro-Ferreira & Doldán-García, 2020; Regueiro Ferreira et al., 2024). Os conflitos relacionados cos parques eólicos en Galicia son un exemplo relevante. Como sinalan Paz Aldrey e Cortés Vázquez (2024), estes proxectos, presentados como ecolóxicos e beneficiosos, xeraron elevados niveis de conflitividade social en contextos rurais galegos, ao transformar o uso do chan e afectar as dinámicas comunitarias. Recentemente, o Tribunal Superior de Xustiza paralizou medio centenar de proxectos, reflectindo a crecente oposición de comunidades locais (Muñoz, 2024). Mentres colectivos sociais e ambientalistas apoian estas decisións, os promotores e a Xunta expresan preocupación polas repercusións económicas, que poderían prexudicar tamén os proxectos de hidróxeno.

Outro desafío son as posibles consecuencias dos parques eólicos mariños sobre a pesca, sector clave en Galicia. Os plans de ordenación marítima asignaron máis do 50% das áreas de alto potencial eólico mariño na demarcación noratlántica a zonas con alta actividade pesqueira, xerando obxeccións por parte das confrarías de pescadores (MITECO, 2023b). A través do "Manifesto de Burela", os pescadores expresaron o seu rexeitamento, argumentando impactos nos caladoiros e na biodiversidade a causa da contaminación acústica, os cambios na velocidade e dirección das ondas e a alteración das correntes mariñas (Economía Dixital Galicia, 2024). Estas preocupacións son relevantes, xa que non existen precedentes de parques eólicos nas condicións particulares das costas galegas.

Estes casos ilustran que a planificación territorial do hidróxeno verde en Galicia xa afronta desafíos sociais significativos, similares aos observados noutras tecnoloxías enerxéticas como a eólica. Os conflitos expostos evidencian a necesidade de mellorar a planificación e xestión de proxectos para minimizar impactos negativos e maximizar beneficios sociais e ambientais. A planificación do hidróxeno verde en Galicia debe priorizar as necesidades locais, promovendo unha cadea de valor con forte contribución rexional, desde a investigación ao consumo. Isto permitiría que os beneficios económicos non se concentren só en grandes empresas, senón que tamén impulsen o desenvolvemento da comunidade autónoma. Ademais, é preciso desenvolver estratexias que fomenten a participación temperá da sociedade, a atención ás súas preocupacións, a transparencia na información e unha planificación territorial equitativa, incluíndo mecanismos de compensación ambiental ou social, que contribúan a xerar lexitimidade e apoio cidadán.

O desenvolvemento do hidróxeno verde debe enfocarse como unha innovación que require da configuración e colaboración de toda unha cadea de axentes, desde a investigación, a innovación, a produción, o almacenamento e a distribución ata o consumo. A viabilidade dos proxectos de produción de hidróxeno en Galicia depende dos avances tecnolóxicos que reduzan o CAPEX das instalacións e de contar con enerxía eléctrica de baixo custo para operar con OPEX reducidos. Neste sentido, o proceso de difusión e aceleración da tecnoloxía de hidróxeno vólvese crucial. Para iso, segundo sinala Geels (2024), a evolución tecnolóxica, a redución de custos, a mellora na percepción do consumidor, os debates sociais e o apoio gobernamental son factores clave que impulsan a adopción de tecnoloxías, como ocorre coas enerxías renovables.

As tecnoloxías de electrólise e as aplicacións finais do hidróxeno están en fase de maduración, o que presenta oportunidades para o sector I+D+i galego. Segundo o recente mapa de capacidades industriais e de equipos de I+D+i en Galicia publicado pola Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde, identificáronse 91 entidades con capacidades en distintos elos da cadea de valor do hidróxeno verde. A maioría destas entidades concéntranse nos ámbitos de servizos tecnolóxicos e profesionais (36%) e I+D+i (18%), mentres que actividades como a fabricación de compoñentes e a produción de hidróxeno tamén contan con representación significativa (AIGHV, 2024). Estas capacidades identificadas concéntranse principalmente nas provincias da Coruña (52%) e Pontevedra (40%), mentres que Lugo e Ourense reúnen só o 8% restante.

No ámbito da investigación, Galicia conta con universidades e centros tecnolóxicos de relevancia, como EnergyLab, CETIM, AIMEN, CTAG e CETAQUA. Proxectos destacados inclúen investigacións en materiais avanzados para almacenamento e compresión, así como técnicas innovadoras para a produción de hidróxeno, como a fermentación escura e o uso de auga de mar. Tamén se identificaron importantes infraestruturas de I+D+i específicas, entre elas laboratorios de análises e ensaios, reactores de fermentación, plantas piloto para electrólise e ferramentas avanzadas para simulación e xestión enerxética (Alianza Industrial Galega do Hidróxeno Verde, 2024). Destaca o proxecto Hi_mov, unha colaboración entre España e Portugal na Eurorrexión sobre aplicacións de mobilidade, coa participación de USC, CTAG e EnergyLab.

Aínda que na fabricación de electrolizadores a China ten un papel dominante e ofrece os custos máis baixos, obrigando a moitos proxectos europeos a depender de importacións (Hydrogen Europe, 2024), o tecido industrial galego conta cun notable potencial de adaptación, especialmente en sectores como a automoción e o naval, que poden desempeñar un papel clave na consolidación da cadea de valor local do hidróxeno. A pesar de que a UE lidera en patentes relacionadas con esta tecnoloxía, as innovacións, que se concentran en Alemaña, Francia e os Países Baixos (IEA, 2023), seguen afrontando desafíos debido á súa dependencia de fontes externas para minerais esenciais na fabricación de compoñentes, como o platino e o iridio utilizados nos electrolizadores. Neste contexto, espérase que o número de axentes con capacidades ao redor do hidróxeno aumente en Galicia a medida que avancen os proxectos e se desenvolvan infraestruturas clave, como hidrolineiras e microrredes integradas con xeración renovable.

En canto á provisión de enerxía renovable, Galicia ten un dos mellores recursos enerxéticos da Península Ibérica (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023), pero requírese un gran despregamento de novas instalacións. Para alcanzar o obxectivo de 100.000 toneladas de hidróxeno en 2030, necesitaríanse aproximadamente 2 GW, o que representa máis da metade da capacidade eólica instalada ata 2023 (Rede Eléctrica, 2024). Este aspecto podería atrasar os proxectos, especialmente polo requisito de adicionalidade imposto pola UE e polas dificultades legais e sociais que lle afectan á instalación de parques eólicos.

Unha alternativa clave sería a repotenciación de parques eólicos ao final da súa vida útil, mellorando a eficiencia sen aumentar a área ocupada. Ademais, agárdase que a tecnoloxía de eólica mariña flotante permita instalar parques nas costas, aínda que será necesario desenvolver estratexias que faciliten a súa convivencia coa actividade pesqueira, sector fundamental en Galicia.

Finalmente, a falta de infraestrutura para a distribución do hidróxeno, como hidrolineiras, representa unha barreira importante. Actualmente, Galicia carece destas estacións, en contraste coas máis de 100 de Alemaña (AGH2, 2023). Tamén se sinala a insuficiente capacidade das instalacións eléctricas para soportar a demanda da transición enerxética, o que require duplicar as instalacións nos núcleos urbanos (Caruncho, 2024). Superar estas limitacións requirirá investimentos públicos en infraestrutura que faciliten a atracción de actividade industrial.

O desenvolvemento do hidróxeno verde en Galicia afronta factores ambientais tanto impulsores como restritivos. Entre os primeiros destaca a abundancia de recursos hídricos e o significativo potencial en enerxías renovables, especialmente eólica e hidráulica, fundamentais para a produción mediante electrólise, un método que xera emisións case nulas de gases de efecto invernadoiro (GEI) durante a fase operativa (Wilkinson et al., 2023). Así mesmo, as políticas públicas enfocadas na transición enerxética e na descarbonización reforzan este desenvolvemento.

Con todo, persisten importantes desafíos ambientais. A construción de infraestruturas renovables, como parques eólicos e plantas fotovoltaicas, pode competir con terras produtivas e áreas protexidas, xerando conflitos coas comunidades rurais. Ademais, aínda que Galicia dispón de abundantes recursos hídricos, a crecente presión sobre este recurso, agravada por períodos recentes de escaseza en certas áreas (Pérez, 2023), podería limitar a súa dispoñibilidade para a produción de hidróxeno. A pegada hídrica desta tecnoloxía, que pode superar os 30 kg de auga por kg de hidróxeno cando se consideran procesos adicionais, subliña a necesidade de explorar fontes alternativas como a desalinización e a reciclaxe de augas residuais (Arrigoni et al., 2024).

Por outra banda, a análise do ciclo de vida (LCA) evidencia que, aínda que o hidróxeno verde ten un menor potencial de quecemento global (GWP) fronte a métodos convencionais, a produción intensiva de infraestruturas renovables aumenta as emisións asociadas á minería e á fabricación de materiais críticos, como o iridio para os electrolizadores, cuxa demanda podería superar a capacidade global de produción nas próximas décadas (Wilkinson et al., 2023; Moreira & Laing, 2022).

Así mesmo, outro factor importante que considerar é o impacto ambiental aínda non completamente cuantificado da enerxía eólica mariña, un dos desenvolvementos asociados á produción de hidróxeno. A inexistencia de estudos detallados sobre os efectos destas instalacións no ecosistema mariño xera incerteza e pode provocar resistencia por parte da poboación local, do sector pesqueiro e dos ambientalistas. Malia que non existen parques eólicos mariños instalados na costa galega, os estudos realizados noutras rexións indican que as turbinas poden afectar a especies comerciais debido ás vibracións, a escintileos visuais, a emisións electromagnéticas dos cables e ao ruído xerado durante a súa instalación e operación (Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises et al., 2020).

A pesar de que estas alteracións poden escorrentar peixes e mamíferos mariños ou afectar a crustáceos, as estruturas tamén poden actuar como arrecifes artificiais, atraendo especies e aumentando a biodiversidade, aínda que tamén poderían favorecer a introdución de especies invasoras e xerar impactos ecosistémicos incertos (European Commission: European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency et al., 2021). Ademais, a exclusión da pesca nestes parques podería ofrecer refuxio para algunhas especies, pero os seus beneficios prácticos aínda requiren maior investigación, especialmente en Galicia.

A falta dun marco normativo claro e harmonizado representa un desafío clave para o desenvolvemento do hidróxeno verde. A certificación das emisións asociadas ao seu ciclo de vida é fundamental para evitar a comercialización de combustibles con alto contido de carbono como sostibles (IEA, 2023). A Unión Europea aplica un enfoque integral ao longo da cadea de valor, establecendo un límite de 3,38 kgCO₂/kg H₂ (incluíndo transporte e uso final) baixo o acto delegado (UE) 2023/1185, mentres que en Estados Unidos se fixa un limiar de 4 kgCO₂/kg H₂ só ata a saída de produción, segundo a Lei de redución da inflación (Lei de redución da inflación (IRA), 2022; Comisión Europea, 2023). Estas discrepancias xeran incerteza no mercado global e reflicten prioridades nacionais diverxentes.

A Unión Europea, ademais, complementou estas regulacións con requisitos de sustentabilidade para a produción de hidróxeno verde, como a correlación xeográfica e temporal coas fontes renovables, para garantir a súa integración nos sectores industrial e do transporte (Stones, 2023).

En Galicia, onde se prevé que o hidróxeno producido se comercialice maioritariamente dentro do mercado europeo, resultan aplicables as restricións legais establecidas pola UE para a categorización do hidróxeno verde. Entre estas, destaca o requisito de adicionalidade, que limita o uso de enerxía hidráulica existente para compensar períodos de baixa xeración eólica. Este criterio esixe un maior despregamento de novas instalacións de enerxías renovables para garantir a sustentabilidade da produción. Así mesmo, algúns proxectos de enerxías renovables requiren a aprobación do Goberno central en lugar da Xunta de Galicia, o que subliña a necesidade de ferramentas de coordinación interinstitucional para axilizar os trámites administrativos (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023).

Algúns expertos do sector do hidróxeno en Galicia consideran que a falta de seguridade xurídica é a principal barreira para o desenvolvemento de proxectos na rexión (Caruncho, 2024). Estes sinalan que, aínda que a lexislación europea é uniforme, a súa implementación local afronta obstáculos debido á influencia de grupos opositores e á lentitude administrativa, o que xera incerteza e podería desincentivar o investimento. Neste contexto, cobra especial relevancia o cumprimento da Lei 21/2013, de avaliación ambiental, que regula os procedementos de autorización ambiental aplicables a moitos destes proxectos e que vén experimentando recorrentes reformas en canto á súa aplicación, o que pode engadir complexidade e tempos adicionais ao proceso de tramitación.

Porén, algúns proxectos de hidróxeno xa recibiron autorización ambiental sen maiores oposicións nin atrasos significativos, aínda que a maioría están vinculados a novas instalacións enerxéticas, principalmente eólicas, o que podería xerar conflitos con este sector. Nalgúns casos, como o proxecto de Tasga en Guitiriz e Aranga, grupos como a Sociedade Galega de Historia Natural expresaron a súa oposición debido ao impacto ambiental relacionado co consumo de auga e coa biodiversidade (Brión Insua, 2024).

Para facilitar a implantación de proxectos, a Xunta promove as declaracións de Proxectos Industriais Estratéxicos (PIE) e de Iniciativas Empresariais Prioritarias (IEP). Estas designacións buscan atraer investimentos, fomentar a competitividade e simplificar os procedementos administrativos. Os proxectos PIE requiren un investimento mínimo de 20 millóns de euros e a creación de 100 empregos directos, aínda que poden obter esta declaración proxectos cun investimento de 2 millóns de euros e 25 empregos directos se xustifican o seu impacto significativo para o desenvolvemento industrial da rexión (Xunta de Galicia, s.d.b). Estes requisitos son similares aos esixidos para as IEP⁵.

En ambos os casos os beneficios outorgan carácter prioritario e recoñecen o interese público dos proxectos, reducindo á metade os prazos administrativos. Ademais, no caso dos PIE outorgan acceso a subvencións sen concorrencia competitiva e con prevalencia sobre o plan urbanístico vixente, obviando os procedementos de control e licenza municipais (Xunta de Galicia, s.d.b). Tamén poden recibir a declaración de utilidade pública e interese social, facilitando procesos expropiatorios e a imposición das servidumes necesarias para a súa execución. Non obstante, as IEP requiren a tramitación municipal para obter as licenzas necesarias, un maior diferencial respecto dos PIE (Xunta de Galicia, s.d.b).

A maioría dos proxectos de hidróxeno poderían aliñarse con estes requisitos, supoñendo unha ferramenta clave para a súa promoción. Dos proxectos identificados neste estudo, tres contan coa declaración de PIE e cinco coa de IEP, dos cales tres xa teñen autorizacións ambientais aprobadas.

Outro aspecto que podería beneficiar a economía rexional sería establecer unha estrutura xurídica que asegure que unha parte significativa dos beneficios derivados dos proxectos industriais permaneza en Galicia (Blanco Silva & Sarmiento Díez, 2023). A Administración autonómica debería liderar esta iniciativa, promovendo a participación de empresas locais no desenvolvemento e execución dos proxectos, o que fortalecería a economía rexional.

Táboa 3

Factor	Político	Económico	Social	Tecnolóxico	Ecolóxico	Legal
Motores	- Marco estratéxico da UE e España. - Obxectivo Axenda Enerxética 2030: 105.000 ton H2. - Alianza Industrial Galega do H2V colaboración público-privada. - Asociacións como AGH2 e Cluergal.	- Recurso renovable abundante, menor LCOE. - Apoio económico como Next Generation (PERTE ERHA), Innovation Fund, FEDER. - Potencial desenvolvemento industrial asociado. - Posible exportación por hidrodutos e portos. - Demanda interna en refinerías e industria química. - Integración de empresas galegas en cadea de valor. - Apoio económico da Xunta mediante CPI, subvencións INEGA. - Bancos comerciais con liñas de apoio a renovables.	- Creación de emprego en áreas especializadas. - Presenza de universidades e algúns cursos técnicos en H2 recentes. - Potencial de fixar poboación no rural con proxectos.	- Oportunidades de I+D+i. - Centros tecnolóxicos e universidades con liñas de desenvolvemento en H2. - Experiencia en instalacións de renovables. - Infraestrutura portuaria dispoñible. - Combinación de eólica e hidráulica na matriz, con 76% de renovables.	- Abundancia de recursos hídricos e enerxéticos en Galicia. - Obxectivos de descarbonización da CA.	- Aplican requisitos de RED III e ETS da UE. - Declaracións da Xunta de PIE e IEP para simplificar trámites administrativos.
Barreiras	- Exclusión do H2Med por parte da UE, Enagás igualmente conectaría. - Competencias compartidas en proxectos de eólica co MITECO.	- Escala dos proxectos formulados podería comprometer competitividade. - Falta de competitividade do H2V. - Limitacións na demanda e ausencia de offtakers confirmados. - Alto risco limita acceso a financiamento de longo prazo. - Escasa presenza de capital risco.	- O persoal require recualificación para industria química e H2. - Interferencia de instalacións de renovables con actividades tradicionais. - Conflitos que paralizaron proxectos de eólica. - Rexeitamento de mariñeiros á eólica mariña.	- Falta de competitividade tecnolóxica de Europa respecto á China. - Ausencia de tecnoloxía de electrólise e FCEVs producidas en Galicia. - Baixo nivel de desenvolvemento tecnolóxico traducido en patentes en España. - Eólica mariña flotante aínda en etapa de maduración comercial. - Ausencia de infraestrutura de distribución de H2. - Insuficiente capacidade en redes eléctricas.	- Competencia de instalacións de renovables con áreas protexidas da Rede Natura 2000. - Episodios recentes de escaseza de auga nalgúns lugares. - Impacto da eólica mariña en ecosistemas non totalmente estudado.	- Restricións de adicionalidade e correlación da UE para renovables. - Procesos xurídicos de aprobación de proxectos comprometen garantías de propoñentes e sociedade civil.